Дьэ, диэ даҕаны!

Соторутааҕыта Ил Түмэн А.С. Владимиров бэрэссэдээтэллээх Судаарыстыбаннай тутууга уонна сокуону оҥорууга кэмитиэтэ дьокутаат Виктор Федоров норуот дьокутааттарыгар сулууспалаах быһыытынан көрүллэр массыыналар тустарынан сокуон барылын көҕүлээн киллэрбитин көрбүт уонна ...

Ол туһунан көҕүлээһини киллэрбит дьокутаат Виктор Федоров телеграмҥа баар тус ханаалыгар бу курдук суруйбут:
– Барыл ис хоһооно судургу: өскөтүн бастайааннай өрүккэ үлэлиир норуот дьокутаата, эбээһинэһин толороругар сулууспалаах быһыытынан киниэхэ көрүллэр массыынаны туһаммакка, бэйэтин тус тырааныспарын эбэтэр таксины туһанар түгэнигэр, онно көрсүбүт ороскуотун толуйарга диэн ис хоһоонноох.
Бу – саҥа көрүҥ чэпчэтии, баар ороскуоту улаатыннарыы буолбатах. Төттөрүтүн, улахан ороскуоттаах мэхэньиисими  кыра ночооттооххо көһөрөр этии буолар.

Күн бүгүн Ил Түмэн 29 үлэҕэ туһанар (служебнай) массыыналаах. Итинтэн 24-тэ — биирдиилээн дьокутаакка көрүллэр персональнай көлө.
Биир маннык массыынаны көрүү-истии сыллааҕы ночоото, быһа холуйан, 2 мөлүйүөн солкуобайга тэҥнэһэр. Бу манна суоппар хамнаһа, уматык, өрөмүөн, көрүү-истии, страховка, туһаныы ороскуота киирэр.

“Мин көрүүм (позициям) чопчу уонна судургу: бүддьүөт үбүн кэмчилиэхтээх буоллахпытына, бастатан туран, бэйэбититтэн саҕалыахтаахпыт”.

Ол эрээри кэмитиэт, хоромньуну-ночооту ырытан көрөр оннугар, формальнай сэмэчээнньэлэри хатылаата: бу көҕүлээһин «саҥа ороскуоттаах эбэһээтэлистибэлэри үөскэтэр» үһү. Дьикти уонна өйдөммөт толкуй (логика). Сулууспалаах тырааныспарыгар көрүллэр ороскуот номнуо баар, бүддьүөккэ киирэ сылдьар. Сокуон барыла онно эбии үбүлээһин наадатын туруорсубат.  Төттөрүтүн, билиҥҥи улахан ночооттоохтон кыра ночооттооххо көһөрөрү көрөр эбээт. Бу сокуон барыла олоххо киирдэр, ночоот аҕыйыа, үп туттуллуута дьэҥкэ уонна эппиэтинэстээх сыһыан баар буоларын хааччыйыа этэ.

Прокуратура сокуон барылын сөптөөх өттүнэн сыаналаата (положительное заключение).
Юстиция министиэристибэтэ туһааннаах барыл федеральнай сокуоҥҥа сөп түбэһэрин бигэргэттэ. Арай такси туһунан формулировкаҕа эрэ сэмэчээнньэ баарын ыйда. Ону иккис ааҕыыга диэри судургутук көннөрүөххэ сөп.

Ону баара, кэмитиэт ханнык да дьоһуннаах төрүөтэ суох сокуон барылын утарарга этии киллэрдэ. Бу көҕүлээһин инньэ 2019 сылтан хамсаабакка, ылыллыбакка сытарын бэлиэтиэх кэриҥнээххин!!!

Норуот дьокутаата киллэрэр көҕүлээһинигэр итинник сыһыаннаһар ончу табыллыбат. Сэмэчээнньэ, сиппэтэх өрүт баар түгэнигэр — ситэриэххэ, тупсарыахха, мөккүөр баар түгэнигэр – ырытыахха, чопчулаан быһаарсыахха. Хас эмэ сыл тухары   «сукуна анныгар ууран сытыаран»  баран, үрдүттэн (формальнай төрүөтүнэн) утарыы,  туора хаһыйыы — бу парламеҥҥа табыллыбат быһыы.

Мин саныахпар, бу – уопсастыбаҕа мөкү өйдөбүл үөскүүрүгэр тиэрдэр. Истэр тухары норуокка хааһына үбүн кэмчилиир-харыстыыр наадатын, оптимизация барарын, бүддьүөт кыратын, дэписииттээҕин туһунан этиллэр. Оттон онно сөп түбэһэр көҕүлээһини – сулууспалаах массыынатын ночоотун  кыччатар наадатын – киллэрдэххэ кэмитиэт ону ылыммат төрүөтү булар.

Биир бэйэм тус көрүүбүн, көҕүлээһиммин салгыы туруулаһыам. Сулууспалаах массыынатын көрүү-харайыы ночоото уонна хааһына үбүн ороскуота хайаан да хонтуруолга сылдьыахтаах. Судаарыстыба үбүн көдьүүстээхтик туһаныы холобурун Парламент бэйэтин холобуругар көрдөрүөх тустаах.
 

Санааттан санаа

Сулууспалаах массыыната Ил Түмэҥҥэ эрэ баар буолбатах, бырабыыталыстыба, министиэристибэлэр, биэдэмэстибэлэр, тэрилтэлэр киэннэрин холбоотоххо, чахчыта да, баһырхай суума тахсара буолуо. Дьиҥинэн, көннөрү, кинилэрдээҕэр кыра дохуоттаах үлэһит дьон курдук бэйэлэрин көлөлөрүнэн да сылдьыахтарын сөбө дуу? Аны, сорох тойон-хотун суоппардара тустаах дьоннорун, салайааччыларын эрэ таспаттара, кинилэр ойохторун, оҕолорун илдьэллэрэ-аҕалаллара кистэл буолбатах.

Ханна да хайыс ­­– харчы тиийбэт аатыран, сарбыйыы бөҕө. Оттон ол, этэргэ дылы, быа синньигэс сиринэн быстарыныы, үгэс курдук, кыра дохуоттаах дьоҥҥо тириир.

Манна даҕатан эттэххэ, соторутааҕыта федеральнай хааһынаттан үбүлэнэр култуура, үөрэх тэрилтэлэрин салайааччыларын 2025 сыллааҕы ыйдааҕы хамнастарын туһунан дааннай тахсан, сири-сибиири сиксигинэн тарҕанна.

Хамнас алын кээмэйэ Саха сиригэр 60 тыһ. солк. кэмигэр дьонуҥ биир ыйга 500-800 тыһ. солк. тиийэ ылаллар эбит. Уонунан үлэһити ол оннугар сарбыйымыахха сөп курдук. Бу дьонуҥ эмиэ персональнай массыыналаахтара буолуо ээ? 

Киин сир бүддьүөккэ эбии үбү көрбөтөх, “бэйэҕит искитигэр былааннаныҥ, ааҕан-суоттаан дьаһаныҥ” диэбитэ эмиэ иһиллэр. Үрдүк хамнастаахтар суоттарыгар өрөспүүбүлүкэ орто хамнаһа да балачча үрдүк буолан тахсар. Аны тутууларбыт да сыаналара үрдүгэ! Туораттан көрдөхтөрүнэ, бырааһынньыкпыт да элбэҕэ сүр быһыылаах. Оччолоох кэннэ бэйэҕит үпкүтүн көрүнүҥ, көдьүүстээхтик туһаныҥ дииллэрэ оруннаах. Дьэ, ити курдук олоробут.

Иккис өттүттэн, суоппардары сарбыйдахтарына – тустаахтарга улахан охсуу. Ити түгэн, арааһа, тохтотор буолуон сөп. Онон, биллэн турар, кинилэри булгуччу үлэнэн хааччыйан баран, быһаарыы ылыллыахтаах. Работа якт.ру суруйарынан, суоппар саамай ирдэнэр идэ ахсааныгар сылдьар. Онон үлэ көстүөн сөбө дуу? 

Сэдэх түбэлтэ эрээри...

2010-2015 сылларга Уругвайга бэрэсидьиэннээбит Хосе Альберто Мухико Кордано тугунан дьон өйдөбүлүгэр хаалбытый? Кини дойдутун үрдүкү дуоһунаһыгар олорон да, бэрэсидьиэн бары привелегиятыттан олоччу аккаастаммыт. Резиденцияҕа буолбакка, тыа сиригэр олорбут, эбиитин дьоҕус пиэрмэлээх, онтун көрөр-истэр эбит. Ол дьиэтигэр, муҥар, уу турбатын да тартарбатах, уутун бэйэтэ холуодьастан тастара үһү. Киһиҥ ааһа баран, бэрэсидьиэн быһыытынан көрүллэр хамнаһыттан сороҕун эрэ хаалларынан баран, үгүс өттүн аһымал салаатыгар ыытара суруллар. “Ол үбүм сөбүгэр тиийэр, дойдум дьоно итиннээҕэр уустук балаһыанньаҕа олороллор”, – диир эбит. Ойоҕо, Лусия Тополански, эрин олоччу өйүүрэ, эмиэ аһымал тэрээһиннэргэ ыытара кэпсэнэр. Бэйэтэ дьиэтин тиэргэнигэр сибэкки арааһын үүннэрэн, онтун ырыынакка атыылаан, харчы киллэринэрэ үһү.

Биһиги, “тойону отунан-маһынан оҥорбоккун”, “тойон аата, тойон, эппиэттэһэр гына хааччыллыахтаах” дии үөрэммит дьон, биллэн турар: “Итинник бэрэсидьиэннэр, ама, бааллар үһү дуо, “уруһуй” ини?” диирбит эрэбил. Баар буолан, кэпсээн эрдэхтэрэ. Хосе Альберто Мухико Кордано бэрэсидьиэнниир кэмигэр дойдутун туругун, экэниэмикэтин төһө тупсарбытын билбит суох. Ол эрээри норуота кинини ити киһилии быһыытын сиэрдээх толкуйун иһин олус ытыктыыра, үйэлэргэ умнубата этиллэр.