Дьахтар үөрүүтүн бэйэҕинэн ылынаҕын...

Чэгиэн туруктаах көлүөнэни үөскэтии, төрөтүү ийэ доруобуйатын кытта быһаччы ситимнээх. Бүгүҥҥү нүөмэрбитигэр акушер-гинеколог, үрдүк категориялаах быраас, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна Заррина Прохоровалыын сэһэргэстибит, кини кэтээн көрүүтүн, сүбэтин ааҕааччыларбытыгар тиэрдэбит.

– Заррина Леонидовна, эн өрөспүүбүлүкэ биир тутаах балыыһатыгар – Перинатальнай кииҥҥэ үлэлиигин. Элбэх оҕо күн сирин көрөрүн уонна ийэ буолуу дьолун күннэтэ көрөҕүн. Быраас буолар баҕа санаа хаһааҥҥыттан үөскээбитэй?

– Мин кыра эрдэхпиттэн ийэм: “Быраас буолуохпун баҕарарым”, – диирин үгүстүк истэн улааппытым. Баҕар, ол баҕа санаатын миигинэн толортороору кэпсиирэ дьайбыта дуу эбэтэр дьылҕам быраас буоларга анаабыта дуу дии саныыбын. Ийэм Анаида Николаевна элбэх оҕону муусука кэрэ эйгэтигэр уһуйбут, сыһыарбыт, идэлээх үлэһит оҥорбут үтүөлээх. Онон оҕо сааһым муусуканы кытта ыкса сибээстээҕэ.

Сэттэ саастаахпар аҕам үһүс инфаркт кэнниттэн сүрэҕэ тулуйбатаҕа, олохтон туораабыта... Чугас киһибин сүтэрэн, быраас буолабын диэн бигэтик быһаарыммытым, аҕыс сааспыттан ити баҕа санаабын тутан улааппытым.

2009 с. олохпор иккистээн ыар сүтүктэнэбин – ийэм орто дойдуттан туоруур. Ол саҕана үөрэхпин бүтэрэн, идэбинэн саҥа үлэлии сылдьар этим. Ыарахан кэммэр ийэм уонна бэйэм баҕа санаабын толордум, күндү киһим быраас буолан этэҥҥэ сылдьарбыттан төһөлөөх үөрүө этэй диэн санаа күүс эппитэ...

– Акушер-гинеколог идэтэ туох уратылааҕый?

– Мин М.К. Аммосов аатынан СГУ мединститутун бүтэрэрбэр акушер-гинеколог буолуохтаахпын диэн билэрим. Идэбинэн төрүүр дьиэҕэ үлэлиэхпин баҕарарым. Роддом диэн күннэтэ ыарыһаҕы көрөр, эмтиир балыыһа буолбатах. Бу – олоҕу төрөтөр, ийэ буолуу дьолун биэрэр, сырдыгынан сыдьаайар сир.  Этэргэ дылы, күн аайы саҥа олоҕу көрдөрөр, дьиэ кэргэҥҥэ үөрүүнү аҕалар идэ буоллаҕа дии. Уонна оҕо төрөөһүнэ диэн дьахтарга туспа иэйиини, туругу, тапталы иҥэрэр, ис туруга барыта уларыйар. Бэйэм эмиэ ити саамай күүстээх иэйиини билбит буолан, миэхэ олус чугас сир буолар. Дьахтар нэҥирин күүһэ бу оҕолонор саалаҕа, оҕотун кэтэһэр сиригэр көстөр.

Хас биирдии дьахтар төрүүрэ эмиэ уратылаһар. Ким эрэ сыллата, ким эрэ өр сылларга кыайан оҕоломмокко буолан баран оҕолонуон сөп. Дьахтар тус-туспа хатыламмат олоҕун туоһутунан, биһиги, акушер-гинекологтар буолабыт. Кинилэр үөрүүлэрин бэйэҕинэн ылынаҕын, дьиэ кэргэннэрин олоҕор кыттыгастаах буолаҕын. 

Ийэ төрүүрүгэр хас хамсаныытын барытын өйдүүр, балыыһаҕа хайдах киириэҕиттэн тахсыар диэри сыһыаны, ханнык быраас төрөппүтүн, маныаха быраас эмиэ кини талыытын, хайдах оҕоломмутун, хаста төрөөбүтүн барытын билэр. Төрүүр дьахтар уонна быраас итинник чугас ситимнээхтэр.

Быраас үлэтигэр дьиэтээҕи кыһалҕа, күннээҕи өйдөспөт сыһыан охсуо суохтаах. Эн куһаҕан настарыанньаҥ төрүүр дьахтарга дьайыан сөп. Ол инниттэн  үлэбэр куруутун үөрэ-көтө кэлэ сатыыбын.

–  Перинатальнай киин үлэтин туһунан кылгастык сырдатыахха.

– Үөрэхпин 2007 с.  бүтэрээт,  интернатураҕа 2-с роддомҥа үлэлии кэлбитим уонна харыс да сири халбарыйбакка, күн бүгүҥҥэ диэри үлэлии сылдьабын. Оччолорго 1-кы уонна 2-с роддом диэн арахсаллара. Онтон 2018 с. кулун тутар ыйга Перинатальнай кииммит аһыллыбыта, онно икки роддому холбообуттара. 

Перинатальнай кииҥҥэ өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыттан төрүү кэлэллэр. Билигин дойду үрдүнэн хат уонна төрүүр дьахталларга, саҥа төрөөбүт кырачааннарга үс таһымнаах көмөнү оҥоруу (“трехуровневая система родовспоможения”) ирдэбилэ киирэн турар. Бастакы таһымҥа улуус балыыһалара бары киирэллэр,  иккискэ – Покровскай, Нерюнгри, Алдан, Ленскэй куораттар, онтон үһүскэ –  Перинатальнай киин уонна 1-кы №-дээх Өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһа, Медкиин Перинатальнай киинэ буолаллар. 

Сахабыт сирэ киэҥник тайаан сытар, тиэхиньикэ кыайан тиийбэт уустуктара кытта баар. Суол-иис суох буолара, хаайтарыы кэмэ – биир кыһалҕа. Ол иһин төрүүр дьахтары эрдэттэн биһиги кииммитигэр ыыталлар. Ол эбэтэр бастакы, иккис таһымнаах көмө оҥорор сирдэргэ доруобуйалара үчүгэй дьахталлар оҕолоноллор. Өскөтүн төрүүр дьахтар доруобуйата мөлтөх түгэнигэр, куоракка ыыталлар.  Үгүстэр биһиги кииммитигэр төрүүллэр.

– Аныгы дьахталлар доруобуйаларын туруга хайдаҕый?

– Гинеколог быһыытынан дьахтар доруобуйатын ылан көрөр буоллахха, сахарнай диабет, гестационнай сахарнай диабет, хаан баттааһынын үрдээһинэ аһара элбээтэ. Гестационнай сахарнай диабет биэс сылтан бэтэрээ биэс төгүл элбээтэ. Бу – улахан көрдөрүү. Бастакынан, аҕыйахта хамсаныыттан, иккиһинэн, аһылыктан буолла. Ол түмүгэр дьахталларга уойуу элбээтэ. Маннык түгэҥҥэ хаан баттааһына үрдүүр, ону тэҥэ саахардара тахсар.

– Кэнники сылларга төрөөһүн аҕыйаата диир оруннаах дуо?

– Кырдьык, урукку сылларга дьахталлар элбэх оҕолоноллоро. Билигин төрөөһүн лаппа аҕыйаата, бу “демографический провал” диэн кэмҥэ олоробут. Уларыта тутуу кэмигэр, 90-с сыллар бүтүүлэригэр, төрөөһүн лаппа аҕыйаабыта. Билигин ол сылларга төрөөбүт кыргыттар оҕолоноллор. Эмиэ биир-икки оҕонон муҥурданаллар. Бэйэм кэтээн көрүүбүнэн, 38, 39, 43, 44 саастаах дьахталлар оҕолоноллоро элбээтэ. Ол оннугар 18, 19, 20 саастаахтар аҕыйахтар.

– Эдэр кыргыттарга тугу сүбэлиэҥ этэй?

– Төрүүр дьиэҕэ үлэлээбитим быйыл 18-с сылым. Бу сыллар усталарыгар элбэҕи көрдүм, үгүскэ үөрэнним. Бэйэм миэстэбэр үлэлии сылдьабын, күннэтэ олох салҕанарын, олох тапталын, үөрүүнү көрөрбүттэн астынабын, дьоллооҕунан ааҕынабын. Дьахтар дьолун билэр ийэлэр баар буоланнар,  биһиги, акушердар, акушер-гинекологтар баарбыт.

Эдэрдэргэ олох сайдыытын эккирэппэккэ, сааскытын баттаһа оҕолоноргутугар сүбэлиибин. Бастаан үөрэх, кэргэн тахсыы, дьиэ-уот, ипотека диэн өйдөбүлгэ, ыал буолаат, оҕолонобут диэн толкуйдуохха.  Уһаабакка-кэҥээбэккэ, 22-24 сааска төрөөтөххө, доруобай оҕо төрүүр. Саас эбиллэн истэҕин аайы дьахтар доруобуйата мөлтүүр, хат кэмҥэ уустуктары көрсөр.

– Бэйэҥ дьиэ кэргэниҥ туһунан кылгастык кэпсиэҥ дуо?

– Кэргэмминиин иккиэн быраастарбыт, ону ааһан, биир сиргэ үлэлиибит, олохпутун доруобуйа харыстабылыгар аныыбыт. Үс уоллаахпыт.  Улахан уол Дима былырыын үөрэҕин бүтэрэн, Алдан куоракка прокуратураҕа үлэлиир. Орто уол Максим 18 саастаах, Екатеринбург куоракка Уральскайдааҕы юридическай Академия иккис кууруһун устудьуона. Кырабыт Ян бастакы кылааска киирдэ.

– Идэҕэ уһуйуллуу, бэриниилээх буолуу, төрүүр дьахтарга ураты сыһыан туһунан сырдаппыккар махтанабын! Түбүктээх, ол эрээри үөрүүнү бэлэхтиир үлэҕэр ситиһиини, уҕараабат үтүө сыһыаны баҕарабын.

Хаартыскалар: Ааптар тиксэриитэ