Дьаҥ кэмигэр харыстаныах

Бу күннэргэ көрдөрөр-иһитиннэрэр таһаарыыларга оҕолор да, төрөппүттэр да грипп уонна ОРВИ туһунан иһитиннэриилэри билсибит буолуохтаахтар. 

Дьокуускайдааҕы Оҕо инфекционнай-клиническэй балыыһатын эпидемиолог-бырааһа Кристина Захарова хаһыат ааҕааччыларыгар ОРВИ уонна грипп туһунан сырдатар.   

Грипп уонна ОРВИ туох уратылаахтарый?

Грипп – грипп вирустара көбүтэр сытыытык киирэр респираторнай ыарыылара. Ыалдьааччы температурата күүскэ үрдүүр, төбөтө, быччыҥнара, сүһүөхтэрэ ыалдьаллар, уопсай туруга мөлтүүр уонна кураанаҕынан сөтөллөр. Грипп ойоҕостотууга, бронхикка, отикка уо.д.а. кубулуйарынан кутталлаах.

ОРВИ (острые респираторные вирусные инфекции) – риновирус, аденовирус, коронавирус уо.д.а. вирустар үөскэтэр ыарыыларын бөлөҕө. ОРВИ биир үксүн гриптээҕэр сымнаҕастык киирэр сибикилээх: мурун бүөлэнэр, күөмэй ыалдьар, сөтөл киирэр уонна киһи температурата бэрт кыратык үрдүөн сөп.  

Хайдах сыстыахха сөбүй?

Тарҕанар көрүҥнэрэ сүрүннээн салгынынан. Инфекцияны көбүтээччилэр ыарыһах силигэр уонна сыыҥыгар бааллар. Сөтөллөр, ытырдар түгэнигэр убаҕас сорҕото таска ыһыллан тарҕанар, ону доруобай киһи эҕирийиэн сөп. 
Инкубационнай кэмэ (сыстыаҕыттан ыарыы сибикитэ биллэр кэмэ) – 7 сууккаҕа диэри (күүскэ тарҕаммыт вирустарга – 1-тэн 5 күҥҥэ диэри). 

Сибикилэрэ

Ыарыы, үгэс курдук, киһи сыыйа-баайа мөлтөөһүнүттэн саҕаланар: эт-сиин температурата үрдүүр, уопсай мөлтөөһүн бэлиэтэнэр, төбө, быччыҥ, сүһүөх ыалдьар. Ону тэҥэ катаральнай синдром саҕаланар – күөмэй кычыгаланар, сөтөл киирэр, мурун бүөлэнэр, сороҕор конъюнктивит холбоһуон сөп. 

Туохха кубулуйар кутталлааҕый?

Сытыытык киирэр респираторнай вирус инфекциялара уустугурууларын ураты (специфическэй) уонна атын микрофлора көбүтүүтүнэн үөскээбит иккис (вторичнай) көрүҥнэргэ араараллар.
Специфическэй сыыстарыы: менингизм, тыыныы күүскэ кэһиллиитэ, энцефалопатия, инфекционнай-токсическай шок – тымыр үлэтэ кэһиллиитэ, улахан дьоҥҥо респираторнай дистресс, сүрэх-тымыр үлэтэ кэһиллиитэ, миокардит, тромбоэмболия. 
Иккис бактериальнай микрофлора холбоһуутуттан үөскүүр уустуктар: сытыытык киирэр синусит, отит, күүстээх бронхит, бронха уонна тыҥа дьарҕа буолбут ыарыыларын көбүүтэ, ойоҕостотуу. 

ОРВИ уонна грипп күүскэ тарҕаммыт кэмигэр ыарыыны сэрэтэргэ:

- дьон элбэхтик тоҕуоруһар сиригэр, уопсастыбаннай тырааныспарга сылдьыыны аччатыҥ, маасканы кэтиҥ;  
- ыалдьыбыт сибикилээх ытырдар, сөтөллөр дьону кытта ыкса алтыһартан туттунуҥ;
- таһырдьаттан киирдэххитинэ, уопсастыбаннай тырааныспарга айаннаатаххытына, дьиэҕэ кэлээт, илиини кичэйэн мыылалаан суунуҥ; 
- тиһигин быспакка дьиэни салгылатыҥ, инчэҕэй убуорканы оҥоруҥ, салгыны анал тэрилинэн сиигирдэргэ кыһаныҥ;  
- сабыылаах сирдэргэ, дьон тоҕуоруһар, мустар сирдэригэр биирдэ туттуллар медицинскэй маасканы кэтиҥ;  
- кирдээх илиинэн айаххытын, муннугутун, хараххытын таарыйбат буола сатааҥ (киһи биир үксүн ортотунан сирэйин чааска 15-тэ итинник өйдөөбөккө да таарыйыан сөбө бэлиэтэнэр); 
- сөтөллөр, ытырдар кэмҥитигэр платогунан бүөлэниҥ; 
- бэйэ-бэйэттэн 1,5-2 м тэйиччи дистанцияны тутуһуҥ;
- халлаан туругар сөптөөхтүк таҥныҥ.

Ыалдьыбыт сибики билиннэҕинэ

Бэйэҕит эмтэнимэҥ! Квалификациялаах медицинскэй көмөнү ыларга бырааска көрдөрүҥ. Кэмигэр эмтэнии ыарыыны баалатыыга тиэрдиэ суоҕа, үтүөрэн күннээҕи киһилии олоххо түргэнник төннүөххүт. 

ОРВИ-ны уонна гриби сэрэтии – иммунитеты күүһүрдэргэ уонна сыстыһыыны тохтоторго туһуламмыт миэрэлэр. Тумуу, грипп сытыырхайар кэмигэр гигиена судургу быраабылаларын, чөл олоҕу тутуһан, кэмигэр медицинскэй көмөнү ылан, ыарыыга хаптарыы кутталын биллэ кыччатыахпытын, ыарыыны тумнуохпутун сөп.
Бэйэҕитин уонна  чугас дьоҥҥутун харыстааҥ!

Аҕам саастаах дьон гриби утары быһыыны тоҕо ылыахтаахтарый?

Өрөспүүбүлүкэ доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин кылаабынай эпидемиолога Марианна Данилова:

– Киһи сааһыран истэҕин аайы иммуннай систиэмэтэ мөлтүүр уонна инфекциялаах ыарыыны көбүтээччилэри кытта охсуһар кыаҕа намтыыр. Үгүс дьон олохторун бу кэрчигэр кэлэн сүрэх-тымыр тиһигэр (ИБС, хаан баттааһынын үрдээһинэ), тыынар уорганнарыгар, бүөрдэригэр (пиелонефрит) эндокриннай систиэмэлэригэр (саахар диабета) уо.д.а. дьарҕа буолбут ыарыылардаах буолаллар. Бу фактордар бары холбоһон, 60 уонна онтон үөһээ саастаахтарга грипп ыараханнык ааһар кутталын үөскэтэллэр. Грипп баар дьарҕа ыарыыны бэргэтэр уонна критическэй турукка (инсульт, инфаркт, тыҥа тымырдарыгар тромбоэмболия үөскээһинэ уо.д.а.) тиэрдэр «пусковой механизм» буолуон сөп. 

– Быһыыны ылыы саастаах дьоҥҥо туох туһалааҕый? Аҕам саастаах көлүөнэҕэ туһаайан тугу этиэҥ этэй?

– Хомойуох иһин, аҕам саастаах дьон быһыыны соччо ыла сатаабаттар, онон санатыам этэ, аныгы кэм медицината киһини ханнык баҕарар сааһыгар сыстыганнаах ыарыылартан харыстыыр кыахтаах диэн. Бука диэн, өйдөөн хаалыҥ, 60 саастарыттан үөһээ саастаах дьон гриби утары быһыыны ыллахтарына:
- инфекция ыарахан көрүҥүнэн ыалдьыы уонна сыыстарыы 60% кыччыыр;
- балыыһаҕа киирии (госпитализация) куттала 60% аччыыр;
- инсульт куттала – 33%;
- биир кэмҥэ гриби уонна пневмококковай инфекцияны утары быһыыны ыллахха миокард инсула үөскүүр кутталын 48% кыччатар;
- аҕам дьон саастарынан бу бөлөхтөрүгэр өлүү 50% аҕыйыыр. 

СӨ доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ «үрүҥ көмүс» саастарыгар сылдьар Саха сирин олохтоохторун гриби утары быһыыны ыларгытыгар ыҥырар. Өрөспүүбүлүкэ олохтоохторо быһыыны ыларга кэлим 122 нүөмэринэн Call-киин нөҥүө барыллаан суруйтарыахтарын сөп. Харыстаныҥ уонна доруобай буолуҥ!

Хаартыска: Ааптар тиксэриитэ