Дөлүһүөнү хомуйар күннэр
– Арассыыйаҕа дөлүһүөн 200-тэн тахса көрүҥэ үүнэр. Ол 200-тэн 75-һэ эрэ үөрэтиллибит эбит. Биһиэхэ, Саха сиригэр, дөлүһүөн үс көрүҥэ ордук тарҕанан үүнэр – “шиповник иглистый” (ордук киэҥник тарҕаммыт), “шиповник якутский” (уратыта диэн, аҕыйах иннэлээх), “шиповник даурский” (Саха сирин соҕуруу өттүгэр үүнэр).
Дөлүһүөн С битэмиинэ моонньоҕонтон 10 (!) төгүл, лимонтан 50 (!) төгүл элбэх. Дөлүһүөн С битэмиининэн саамай туолар, ситэр, байар кэмэ – атырдьых ыйын 31 күнэ. Ол иһин “Алгыс Оттор” чуолаан бу күн эргин дөлүһүөннүүбүт – атырдьах ыйын 29-31, балаҕан ыйын 1-кы күнүгэр хомуйабыт. Ардаҕа, сиигэ суох күҥҥэ хомуллуохтаах.
Хомуйарбытыгар аһыгар баар отун туурбакка ылгыыбыт – С битэмиинин ыһан кэбиспэппит. Дөлүһүөн аһа икки өттүнэн бүөлээх буоллаҕына, өссө бэрт диибит. Хатардахпытына бэйэтэ туллан түһэр.
Туһата
ОРВИ, грипп эмтиир уонна сэрэтэр үүнээйи. Туох баар эмтээх от холбодоктоһугар, битэмииннээх отторго, чэй купажтарыгар туһанабыт. Ханнык баҕарар от чэй амтанын тупсарар.
Үөскэ, куртахха, быар ыарыыларыгар үчүгэй. Үөһү таһаарар. Куртах ас буһарар функциятын тупсарар. Ону таһынан куһаҕан холестерины суурайар.
Инсульт уонна инфаркт кэнниттэн эмтэнэргэ туһалаах. Тыҥа араас ыарыыларыгар, сэллик (туберкулез), сэбиргэхтэтии (пневмония), анемияҕа, ревматоиднай артрикка олус туһалаах. Бүөр, хабах ыарыыларын эмтиир.
Саахардаах диабекка үчүгэй. Онкологическай ыарыылары сэрэтиигэ кытта көмөлөһөр – “араак ыарыыттан айылҕа быһыыта” (прививката) диэн ааттыыллар.
Тирии ыарыыларыгар, араас бааһы эмтииргэ үчүгэй. Хат дьахталларга үчүгэй дьайыылаах. Кырдьыыны бытаардар буолан, мэйии когнитивнай үлэтигэр төһүү буолар.
Дөлүһүөн тугунан сэрэхтээҕий?
Дөлүһүөнү хойуу чэй курдук оҥостон иһиллибэт. Кини барбатах сырдык чэй курдук буолуохтаах. Дөлүһүөнү көйөөрөн үс нэдиэлэ иһэн баран, биир нэдиэлэ сынньаныахха наада.
Сылы быһа иһэр дьон баар буолаллар – оннук иһии ордук тиис эмалыгар сэрэхтээх, дьиҥэ куурустарынан иһэр ордук. Иһэрбитигэр туруупканан оборон эбэтэр иһэн баран айахпытын хайаан да сайҕаныахтаахпыт.
Хаан баттааһынын түһэрэр, намыһах дабылыанньалаахтар сэрэнэн иһиэхтэрин наада. Саастаах дьоҥҥо, хойуулара хаайтарар дьоҥҥо эмиэ сэрэхтээх.
Көйөөрүү
Түүҥҥү көйөөрүү ордук. Саамай сүрүнэ – тимир иһиккэ буолуо суохтаах, өстүөкүлэ иһиккэ көйөөрөбүт.
Бэйэтин көйөөрөн иһии – син эмп курдук кэмчилээн тэриллиэхтээх.
Саҕа саҕалааччыларга сүбэлиэм этэ: дөлүһүөнү бэйэтинэн эрэ буолбакка чэйгэ эбиискэ гыныаххытын сөп. Холобур, мин от чэйдэри оҥорорум таһынан, дьиэ кэргэним бары иһэллэригэр купаж оҥоробун. "Чайный купаж" диэн хара сэбирдэх чэй араас көрүҥүттэн булкуйан, онно дөлүһүөнү уонна онтон да атын отоннору, сбэридэхтэри эбиэххэ сөп.
Хатарыы
Мин билбэт эрдэхпинэ күҥҥэ хатарар этим – онтум олоччу сыыһа эбит. Кинини хомуйаат да тутатына хатарыахтаах эбиппит – электросушилка эбэтэр духуопка туһаныллар. 70-100 кыраадыска хатарабыт. Төһөнөн уһуннук хатар даҕаны битэмиинэ аччыырга барар. Хата турдаҕына арыйан салгылатабыт, эргитэбит.
Сөпкө хатарыллыбыт дөлүһүөн тутан көрдөххө иһэ сымнаҕас соҕус буолар. Хатарыллыбыт дөлүһүөн аһа икки сылга барар.
Дөлүһүөн фруктозалардаах, органическай кислоталардаах, калий, кальций, железо, о.д.а. баар.
Сүрүнэ – ыраас экологиялаах, киһи мээнэ тэпсибэт сириттэн хомуллуохтаах.
***
Отоһут Лена Сорокина ньээм от туһунан.
Сонуннар
Ордук ааҕаллар
