“Бутлегер” буола сылдьыбыттаахпын

Мин дьоллоох Дьокуускай куоракка кэргэмминиин 32 сыл анараа өттүгэр, 1994 сыл алтынньы 17 күнүгэр, көһөн кэлбитим. Оччолорго хамнаспыт сүүһүнэн тыһыынча солкуобай этэ. Ол курдук, 12 күн СГУ бибилэтиэкэтигэр үлэлээммин 86 тыһыынча солкуобайы ыламмын үөрбүппүн-көппүппүн. Акылаатым 222 тыһыынча солкуобай эбит.

Эһиилигэр, 1995 сыл атырдьах ыйын 7 күнүттэн, “Сахаада” хаһыакка үлэлии киирбитим, акылаатым –  300 тыһыынча солкуобай. 

Дьэ, ити кэмнэргэ дойдубутугар 90-с сыллар тыыннара бүрүүкээн, хамнас кэлбэтэ, харчы суоҕа барыбытыгар да улаханнык охсубута. Аһылык суох, толуонунан маҕаһыынтан атыылаһыы. Аҕабыт “Якутзолото” хампаанньаҕа үлэлиирэ, хамнаһын көмүһүнэн уонна толуонунан биэрэллэрэ. Маҕаһыын долбуурдарыгар ол толуоҥҥа араас кэнсиэрбэ, бааҥкалаах икра, атыыга улаханнык барбат эрэ астар тураллара. “Сахаада” оҕолоро уулуссаҕа, болуоссакка тахсан хаһыаппытын атыылаан, онтон харчылаһан, кыра да буоллар, эбии буолара. 

Биирдэ дьүөгэм кэлэн, хаҥаластар биир “Рама” арыыны биэс оҥороллор үһү диэн кэпсээн, оннук элбэтэн астыммыппын өйдүүбүн. Атын арыы суоҕа, хата, майонез баар буолан, килиэппитин онон сыбанарбыт. 

“Якутзолото” маҕаһыыныгар тиийэн атыылаһааччылары маныыр этим. Кэргэним хамнаһа, били эппитим курдук, толуон, онно дьон уу харчылаах атыылаһа кэлэллэр. Олор сирэйдэрин-харахтарын көрүү-истии, кими эрэ кытта толуоммун харчыга атастаспыт киһи диэн.

Биирдэ, сааһыары, оҕолор банкеттарын саҕана маҕаһыыҥҥа тиийэн маныыһыттыы турдум. Онно кылаастарын оҕолоругар көмүс ыла кэлбиттэр. Харчылаахтар. Мин дьэ олору таһырдьа ыҥыран таһааран көрдөһүү бөҕөтө: “Толуоммун ылыҥ, харчыга атастаһыахха”, - диэн. Туох иһин буолбатахтара, наһаа да хомойбутум. 

Бу иннинэ аҕабыт суоппардаабыта, “Волга” массыыналаах этэ. Онно түүннэри арыгы атыылыы тахсабыт. Билиҥҥинэн “бутлегердар” диэн буолабыт. Мин кэннигэр олоробун, соруйан илиибин хонноҕум анныгар, сиэппэр уктабын, туох эрэ куттуур сэптээх курдук көстөөрү. Иннигэр олордохпуна, иккиэммитин хабарҕалаан да кэбиһиэхтэрин сөбө. Биирдэ уолаттар олорсубуттара, бытыылкабытын таһаардыбыт (уулуссаҕа тохтото турар буолааччылар, онон билэҕин). “Арыйыҥ, амсайан көрүөхпүт, бу иннинэ биир киһи ууну кутан баран атыылаабыт”, - дииллэр, кэһэйбиттэр, харчыларын таах биэрдэхтэрэ дии. Биһиги арыйдыбыт, сабыс-саҥа бытыылка. Уолаттарбыт хардары-таары амсайан көрөн баран уу эбит, атыны куппуккут диэн айдаарсан турдулар, хата нэһиилэ таҕыстылар, кырбаабатахтарыгар махтал. Аҕыйахта сылдьыбыппыт, кутталлаах эбит диэн  тохтообуппут. Ити барыта кыһалҕаттан этэ. Дьон туох ордуктааҕын, уорбутун, былдьаабытын барытын атыылыыра. Сайсарыга баар “Полесье” маҕаһыынтан биир киһиттэн олус чэпчэкитик “География энциклопедията” ылбыппын өйдүүбүн, олус үөрбүтүм, маҕаһыыннарга сыана бөҕөтө этэ. 

Аччыктааһын да, кэмчилээһин да баара, ол да буоллар тыаттан ийэбит, эдьиийдэрим, убайдарым кэһиилээн, бэрэскигэ тиийэ астаан ыытан, оттон-мастан тардыһан бу ыарахан сыллары туораатахпыт. Билигин “лихие 90-е” диэн ааттыыр сылларга биһиги да олорон ааспыппыт, олох аһыытын-ньулуутун билбиппит, саамай сүрүнэ тостубатахпыт, куһаҕаҥҥа умньамматахпыт диэн махтана ахтабыт, олохпут биир умнуллубат кэрдииһэ буолан бу суруйа олордоҕум. 

Онтон ити күнүн-дьылын, төһө хамнастаахпын бу көстөр блокноппар барытын дневник курдук суруммуппун булан ааҕааччыларга таһаардым.

Ол сыллар тустарынан эһиги эмиэ тугу эмит кэпсиэххит буолаарай?