Булчут Эhэкээнэ

Саха сирин хоту өттүгэр биир биллэр улахан, баай пуондалаах түмэл сүрүн аналынан хотугу норуоттар, чуолаан Өлөөн эбэҥкилэрин үгэс буолбут култуураларын, устуоруйаларын XVIII үйэттэн саҕалаан экспонаттар нөҥүө көрдөрүү-сырдатыы буолар.

Тэрийээччинэн уонна бастакы дириэктэринэн уhун кэмҥэ эбэҥки норуотун биир чаҕылхай уола, Өлөөн төрүт олохтооҕо Владимир Афанасьевич Бенчик буолар.

Өлөөннөөҕү Хотугу норуоттар устуоруйаларын, этнографияларын түмэлин исписэлииһэ Прокопий Трофимович Саввинов:

– Биһиги биир тумус туттар экспонаппыт – Байанай иччилээх ымыыта Эhэкээн.

Этиллэр экспонаты 1960-1970-с сс. чөмпүйүөн-булчут, пятилекталар маяктара Петр Ионович Кириллов (норуокка Дьуонабыс) 1990 сыллаахха бэлэхтээбит. Дьуонабыс аҕата Иона Николаевич Кириллов Аҕа дойду сэриитин саҕана былаанын 200-300% куоhаран кыайыыны уhансыбыт айдарыылаах стахановец-булчут, норуокка Дьуона оҕонньор диэнинэн биллэр кырдьаҕас. Дьуонабыс оччолорго аҕата тутта сылдьыбыт ымыы малын туһунан маннык кэпсээбит:

– Эhэкээн аҕам бэйэтин киэнэ. Мантын кыыл атыыр таба баттаҕыттан (төбөтүн тириититтэн) уйа, суу оҥорон, онно уган илдьэ сылдьара. Бултуу барарыгар уонна бултуйдаҕына сыанан аҕыыра, сыбыыра, аhатара, махтанара уонна алҕыыра. Итини таһынан саатын нотуруускатыгар кыыл илин тиистэрин иилинэ сылдьар буолара. Атыыр кыыл сиикэй муоhун ылан, иччи сирэйин үтүктэн ымыытын оҥосторо, онно ити бултаабыт кыыл табаларын илин тиистэрин бэлэх курдук тиһэрэ. Онуоха туох диэн тылынан алгыырын билбэппин.

Эhэкээн бэйэтэ 17 см уһуннаах, 10 см кэтиттээх, муостан киhи сирэйдээх эмэгэтин уhуна 10 см. Бултаммыт кыыл табалар 32 илин тиистэрэ таба иҥиирин хатыллыбатах утахтарынан баайыллыбыттар. Эhэкээн «уйатын», хаатын уhуна 22 см, туората 19 см, кэтитэ 5 см.

И. С. Гурвич 1941-1946 сс. Өлөөн байанайдаах булчуттарыттан хомуйан суруйбут үлэтигэр булчуттар Эһэкээн диэн баай хара тыа иччитэ, булт Байанайа олохсуйбут эмэгэттээх  буолалларын бэлиэтээн турар. «Маны кыыл таба силлэһэ үүммүт муоһуттан оҥостоллоро. Бултуу барыахтарын иннинэ Эһэкээннэрин сирэйин сыанан аҕаан баран араан уотун аттыгар туруораллар. Килбэчийэн бардаҕына, ылан үөһэ быраҕаллар. Эһэкээннэрэ сирэйинэн өрө түстэҕинэ – булт тосхойууhу, умса түстэҕинэ, ханныыhы диэн буолара. Тугу эмэ бултуйдахтарына, Эһэкээннэрин хайаан да аһаталлара, кыыл аллараа тиистэрин, тобугун тоҥ силиитин эмэгэккэ ыйыыллара», – диэн суруйбут.