«Боотурдар оонньуулара» балтараа тыһыынча кэриҥэ кыттааччыны түмтэ

Балаҕан ыйын 26-27 күннэригэр көҥүл тустууга Сахабыт сириттэн бастакы аан дойду чөмпүйүөнэ Илларион Георгиевич Федосеев кэриэһигэр оҕолор ортолоругар “Боотурдар оонньууларын” өрөспүүбүлүкэтээҕи турнира үрдүк тэрээһиннээхтик ыытылынна. Ол курдук, 50 судьуйа үлэлээтэ, 40 волонтер көмөлөстө. “Дохсун” спорт уораҕайыгар икки күн устата 28 хамаандаттан 1439 тустуук уолаттар саастарынан түөрт бөлөххө арахсан, аҕыс көбүөргэ бэрт сэргэх хапсыһыылары көрдөртөөтүлэр.

«Боотурдар оонньууларын» бары ааһаллар

Спорка солбугу бэлэмниир Саха Өрөспүүбүлүкэтин Киинин тренерэ, Өрөспүүбүлүкэ оҕолорун көҥүл тустууга сүрүн тренерэ, бэйэтин кэмигэр улахан ыйааһыннарга күүстээх бөҕөһүнэн биллибит Кузьма Афанасьевич Сивцев турнир сайыҥҥы эрчиллиилэр-бэлэмнэниилэр хайдах-туох ааспыттарын, саҥа сезоҥҥа киириигэ инники кэскиллэри, күүһү-кыаҕы тургутан көрүү быһыытынан суолталааҕын эттэ. Кини “Туймаада” стадиоҥҥа тыһыынчанан кыттааччылардаах оҕолор турнирдарын Өрөспүүбүлүкэ бастакы Бэрэсидьиэнэ М.Е. Николаев 1995 с. саҕалаабытын, онтон ыла сыллата үүнэ-сайда турарын; XXI үйэ күүстээх бөҕөстөрө, олор истэригэр 1980-1982сс. төрөөбүт Леонид Спиридонов, Александр Контоев, Виктор Лебедев курдук улахан тустууктарбыт  манан ааспыттарын  бэлиэтээтэ. Кузьма Сивцев бэйэтэ төрөөбүт-үөскээбит Намыттан кэлэн, үстэ тустубутуттан биирдэ боруонса мэтээлгэ тиксибитэ умнуллубат, кэрэ-бэлиэ түгэн. Ол курдук, бүгүҥҥү улахан бөҕөстөрбүт бары  “Боотурдар оонньууларын” кыттыылаахтарынан буолаллар.

Быйылгы турнирга “Азия оҕолорун” чөмпүйүөннэрэ Арыйаан Винокуров, Никифор Семенов, боруонса медалист Пантелеймон Софронеев курдук  лидердэр кыттыыны ыла сылдьаллара таһымы үрдэтэр. Өрөспүүбүлүкэ, Уһук Илин, Бүтүн Арассыыйатааҕы, норуоттар икки ардыларынааҕы түһүлгэлэр кыайыылаахтара, призердара бааллар. Билигин Уһук Илин чемпионатыгар бэлэмнэнии бара турар. Халандаарынай былаан быһыытынан олунньу 15-18 күннэригэр Арассыыйа финала Иркутскай  куоракка ыытыллыаҕа. Онон, Илларион Федосеев турнира салгыы тустарга трамплин буолуо. 

Кыайыылаахтар

Саастарынан түөрт бөлөхтөрүнэн хапсыһыыларга барыта 51 ыйааһыҥҥа 9-17-гэр диэри саастаах боотурдар 204 кыһыл көмүс, үрүҥ көмүс, боруонса мэтээллэри ылаттаан, үөрдүлэр-көттүлэр.

2015-2017 с.т. 9-10 саастаах уолаттарга Сунтаартан Алмаз Павлов (22 кг),  Виктор Эверстов (24 кг), Арыйаан Яковлев (26 кг), Алгыс Федоров (30 кг), Дьокуускайтан Аятмар Яковлев (28 кг), Арсен Федоров (38 кг), Денис Колесов (47 кг), Мэҥэ Хаҥаластан Арылхан Колесов (38 кг), Эрчимэн Эверстов (41 кг), Хаҥаластан Арчылан Кононов (35 кг), Бүлүүттэн Артур Сагидулин (44 кг), Ленскэйтэн Тимур Шкулев (50 кг), Үөһээ Бүлүүттэн Эркин Уларов (55 кг), Кэбээйиттэн Тимур Залегаев (+55 кг);

11-12 саастаахтарга Амматтан Даниил Дегуров (26 кг), Ньурбаттан Дамир Матвеев (28 кг), Дьокуускайтан Александр Шепелев (30 кг), Федор Яковлев (32 кг), Эрчим Тюляхов (41 кг), Даниил Жирохов (44 кг), Тимур Петров (52 кг), Виктор Акимов (55 кг), Өймөкөөнтөн Александр Винокуров (35 кг), Хаҥаластан Стас Соломонов (38 кг), Томпоттон Виктор Моторин (48 кг), Мииринэйтэн Тимур Махутов (60 кг), Алдантан Константин Романов (+60 кг);

13-14 саастаахтарга Томпоттон Анатолий Ермаков  (32 кг), Чурапчыттан Егор Терехов (35 кг), Эрнест Семенов (38 кг), Эрлан Федосеев (44 кг), Эрэл Давыдов (52 кг), Дьокуускайтан Борис Никифоров (41 кг), Айтал Сметанин (68 кг), Альберт Свинобоев (+85 кг), Мииринэйтэн Белигто Хаптанов (48 кг); Мэҥэ Хаҥаластан Егор Баишев (57 кг), Эрсан Петров (85 кг), Намтан Алексей Парников (62 кг), Леонид Тимофеев (75 кг);

15-16 саастаахтарга Бүлүүттэн Ян Львов (42 кг), Дьокуускайтан Михаил Ващенко (45 кг), Ариан Винокуров (55 кг), Александр Ноговицын (80 кг), Уус Алдантан Андрей Макеев (48 кг), Амматтан Максим Андросов (51 кг), Чурапчыттан Никифор Семенов (60 кг), Мичил Соловьев (71 кг), Сунтаартан Эрхан Николаев (65 кг), Бүлүүттэн Пантелеймон Софронеев (92 кг), Ньурбаттан Юрий Николаев (110 кг) бастакы миэстэлэри ылаттаатылар.

Утумнаах дьарык – кыайыы-хотуу аргыһа!

Тустуук оҕолор санааларын үллэстэргэ улгумнук сөбүлэстилэр.

Максим Федотов –Нерюнгри Арктическай оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэ, 110 кг боруонса мэтээлгэ тигистэ:

– Тустуунан бастакы кылаастан дьарыктанабын. Тренерим Афанасий Петрович Ноговицын. Үөрдүм, астынным. Пинигин турнирыгар иккис, “Спортивные якутяне” үһүс буолуталаабытым. Манчаарыга хапсаҕайга икки эрэ эргиири ааспытым.  Ыйааһыным 93 киилэ, утарсааччыларым ыарахаттар, күүстээхтэр. Сөбүлүүр албастарым “өттүктээһин”, “перевод”, “хамырдьааһын”, “прогиб”, бу да сырыыга тутуннум. Бэйэм Эдьигээммин. Нерюнгрига аҕыйах ахсааннаах норуоттар Арктическай оскуолатыгар үөрэнэбин. Оскуолабын бүтэрдэхпинэ сөмөлүөккэ бортпроводник идэтигэр үөрэниэм. Дьарыккытын көтүтүмэҥ, оччоҕо ситиһиилэр да кэлиэхтэрэ.

Ньурбаттан Юрий Николаев 110 кг саамай ыарахан ыйааһыннаахтарга кыһыл көмүс мэтээли ылла:

– Хорулабын. Олимпийскай эрэл училищетыгар 9 кылааска үөрэнэбин. 13 сылбын туста сылдьабын. Ситиһиилэр бааллар. Финалга Ваня Тихонов диэн табаарыспын кытта утарыта көрүстүбүт. Пинигин турнирыгар хотторбутум, үһүс буолбутум. Бу сырыыга реванштаатым. Былырыын Федосеев турнирыгар 85 кг бастаабытым. Уһук Илиҥҥэ үһүс буолбутум. Кумирым – дагестанец Абдулрашид  Садулаев. Оҕолор күрэхтэһиигэ кэлэн баран наһаа мэниктиэ суоҕа этилэр, эчэйиини ылыахтарын сөп. Үчүгэй дьарыктаах буоллаххына, ситиһии кэлэр.

Намтан Алеша Парников 62 кг бастаата:

– Олимпийскай эрэл училищетыгар ахсыс кылааска үөрэнэбин. Былырыын иккис буолбутум. Финалга Мэҥэ Хаҥалас уолугар хотторон иһэн, бүтэһик сөкүүндэлэргэ “өттүккэ” түһэрэн кыайдым. Тренерим – Павел Михайлович Капитонов. Элбэх дьарыктары, сбордары ааспытым, сайын аайы лааҕырдарга сылдьабын. Таптаан туттар албастарым – “өттүк”, “туора атахтааһын”. Виктор Лебедев курдук буолуохпун баҕарабын. Элбэхтэ дьарыктаннаххытына, ситиһиилэр кэлиэхтэрэ. Арассыыйаҕа туста иликпин. Соругум – Арассыыйаҕа миэстэлэспит киһи.

Бастыҥнар

Бастыҥнар анал бириистэринэн биһирэннилэр. Бу туһунан 16-гар диэри саастаах тустуук уолаттарга эппиэттээх тренер Вячеслав Иванович Данилов санаатын кытта билсиэҕиҥ:

– Балтараа тыһыынча кэриҥэ кыттааччылаах тустуу бэстибээлэ тэрээһиннээхтик ааста. Бэйэлэрин саастарыгар үчүгэй хапсыһыылары көрдөрбүттэргэ “Бастыҥ бөҕөс” анал ааттар иҥэрилиннилэр. 2015-2016 с.т. уолаттарга инникигэ эрэнэр талааннаах уолбут, 26 кг бастаабыт Сунтаартан  Виктор Эверстов  бастыҥ аатын сүктэ, П.П. Пинигин турнирын кыайбыта, онон лидер буоларын итэҕэттэ. 2013-2014 с.т. 3 №-дээх оҕо спортоскуолатын иитиллээччитэ Федор Яковлев 58 күүстээх утарсааччыларын кыайталаан, реванш ылаттаата,  “конкурентнай” 32 кг  ыйааһыҥҥа инники таҕыста. 2011-2012 с.т. Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училище иитиллээччитэ, Намтан төрүттээх “Азия оҕолоругар” миэстэлэспит Алексей Парников 62 кг анал бириис хаһаайынынан буолары ситистэ. Биэс чөмпүйүөннээх 3 №-дээх Оҕо спортоскуолатын тренерэ Степан Семенович Соркомов “Бастыҥ тренеринэн” буолла. Сүрүн судьуйанан Вячеслав Кривошапкин, сүрүн сэкирэтээринэн Егор Друзьянов үлэлээтилэр. В.П. Уваров, С.П. Сивцев курдук олохторун тустууга анаабыт, үрдүк көрдөрүүлэрдээх, баай уопуттаах тренердэр бааллар. Төрөппүттэр оҕолоругар кэлэн ыарыйдылар. Комментатордар Александр Васильев-Көрдүгэн, Валериан Неустроев, Анатолий Петров, Серафим Терентьев-Семак, Максим Дмитриев күрэхтэһии күүрээнин үрдэттилэр.

Тустуу оскуолалардаахтар инники күөҥҥэ

Саҥа тустан эрэр кыра саастаах уолаттар уһаппакка, “ыраас” кыайыылардаах-хотторуулардаах тустууларынан, кэбэҕэстик быһаарсан истилэр. Илиилэригэр “баардаахтар”, түргэн-сымса хамсаныылаахтар, харса суох кимээччилэр күннээтилэр. Үөрүйэхтээх өттүлэрэ, улахан маастардар курдук, чочуллубут албастарын сатабыллаахтык тутуннулар. Мүччүргэннээх түгэннэргэ албас, сатабыл элбэҕи быһаарда.

Ханнык баҕарар спорт көрүҥэр кыайыылаахтары мэтээллэрин хаачыстыбаларынан быһаараллар, үлэ түмүгүн сыаналыыллар. Үчүгэй бэлэмнээхтэр финалларга күөн көрүстүлэр. Хамаанданан түмүк таһаарыллыбата эрээри, Дьокуускай – 16,  Чурапчы – 6, Сунтаар – 5, Мэҥэ Хаҥалас – 4 бастакы миэстэлэрдээх оҕо тустуутугар инники күөҥҥэ сылдьаллара көһүннэ. Хаҥалас, Нам, Томпо, Мииринэй – иккилии, Өймөкөөн, Алдан биирдии кыһыл көмүстэрдээхтэр. Ордук элбэх иккис миэстэлэри эмиэ Дьокуускай – 9, Мэҥэ Хаҥалас – 7, Чурапчы, Сунтаар – 5-тии, Амма – 4-түү, Ньурба – 3-түү, Хаҥалас – 2, Горнай – 1 үрүҥ  көмүс солотуулаах мэтээллэрдээхтэр.

Бириистээх үһүс миэстэлэри  Дьокуускай, Горнай – 3-түү, Хаҥалас, Мэҥэ Хаҥалас, Чурапчы – 2-лии, Сунтаар, Нам, Мииринэй, Уус Алдан, Таатта, Томпо – 1-дии боруонса мэтээллэрдээхтэр. Кыттыыны ылбыт улуустар хамаандалара, тустууга дьоҕурдаах оҕолоро “илии тутуурдаах, өттүк харалаах” дьиэлэригэр тарҕастылар.

Сахаттан аан дойду бастакы чөмпүйүөнэ Илларион Георгиевич Федосеев тыырбыт суолунан  аныгы үйэ бөҕөстөрө дьоһуннук хардыылыыллар.

Хаартыскаларынан ааптар хааччыйда