БКЭ-ни хос туттарар наада дуо?

Аҕыйах хонуктааҕыта Рособрнадзор салайааччыта Анзор Музаев РБК араадьыйатыгар быһа эпииргэ оҕолору, төрөппүттэри, учууталлары долгутар ыйытыыларга хоруйдаата.

– Информатика уонна английскай тылынан чааһын туттарарга көмпүүтэргэ олорон үлэлиигин. Арай уот баран эбэтэр бырагыраама «көтөн» хааллаҕына, эксээмэни бу күн туттарыахпын сөп дуу эбэтэр саппаас (резервнэй) күнү күүтүөхтээхпин дуу?

– Маннык түгэҥҥэ кыттааччы ол күн эбэтэр саппаас күн туттарар кыахтаах, ону бэйэтэ талар. «Порядок проведения государственной итоговой аттестации» диэн улахан докумуоннаахпыт. Сүнньүнэн, буолуон сөптөөх араас түгэн, быһыы-майгы барыта онно сурулла сылдьар.

– Биир кэлим эксээмэҥҥэ улахан уларыйыы буолара күүтүллэр диэн кэпсэтии баар. Билиҥҥи тохсустар онно бэлэм сылдьыахтаахпыт дуу эбэтэр билиҥҥи халыып оннунан хаалар дуу?

– Суох, туох да уларыйбат. Хаалбыт кэмҥэ холкутук бэлэмнэниҥ. Уопсайынан, туох баар уларыйыылары, туһалаах иһитиннэриилэри «Навигатор ГИА» платформаттан босхо булуоххутун сөп.  

– Баалын мыыммыт оҕо хос туттарар, аны өссө кыра баалы ылан кэбистэҕинэ, ол иннинээҕи түмүгүн талыан сөп дуо? Эбэтэр бастакы көрдөрүүтэ тута суоҕунан ааҕыллар дуу?

– Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕынан үһүс сылын биир предмети болдьоҕо суох (бессрочно) туттарыахха сөп. Итиннэ эмиэ мөккүөр бөҕө буолбута – бастыҥ көрдөрүүтэ хаалар дуу, мөлтөҕө дуу диэн.

Оҕо хаста хос туттарыан сөбүй диэн эмиэ элбэхтэ ыйыталлар. Өссө биирдэ хоруйдуубун: биирдэ эрэ хос туттарыахха сөп. Выпускниктар – улахан дьоҥҥут, итинник быһаарыныыны ылынарга эппиэтинэһи бэйэҕит сүгэҕит. Таах мээнэ суруйтарыахха эрэ диир сыыһа.  

Бастакы сылга хос туттара кэлбит оҕо ахсаана аҕыйах этэ. Аҥаарыттан элбэх оҕо түмүгүн тупсарбыта. Кэтээн көрдөххө, туйгун үөрэнээччилэр түмүктэрин тупсараллар, оттон мөлтөх үөрэхтээхтэр, төттөрүтүн, буортулууллар.

Иккис сылга хос туттарааччы элбээбитэ, көрдөрүүлэрэ да тупсубута. Итиннэ оҕо чахчы сылайан, олус долгуйан бастакы сырыытыгар куһаҕаннык туттарбыта биллэр. Оннук түгэҥҥэ хос туттарара саамай сөп.

Хос туттарыы түмүгэ хаалар – үчүгэйиттэн-куһаҕаныттан тутулуга суох. Онон бу хардыыны оҥоруоххут иннинэ үчүгэйдик толкуйданыҥ.     

– Профильнай математиканы сатаан туттарбатах оҕо хос туттарарыгар «базовай» таһымҥа уларытыан сөп дуо?

– Өскөтүн нуучча тылын үчүгэй сыанаҕа туттарбыт, ол эрээри профильнай математикаҕа муҥутуур кыра баалы кыайан ылбатах буоллаҕына, хос туттарарыгар математикатын таһымын бэйэтэ талар бырааптаах.

– Хос туттарыыга сайабылыанньа биэрэн баран кэлбэтэҕинэ, бастакы түмүгэ сотуллар дуо?

– Суох. Оҕо кэлбэтэх биричиинэтэ араас буолуон сөп.