Билигин хомуллар эмтээх оттор

– Чэйгэ ханнык оттор эбилик буолалларый?

– От чэйи биһиги үс көрүҥҥэ араарабыт:

1) битэмииннээх;

2) күүс-сэниэ эбэр (тонизирующай);

3) уоскутар.

От чэйдэр бэйэлэрэ туспа ирдэбиллээхтэр, оҥоһуллар быраабылалаахтар. Үлүбээй чэй оҥостон иһэн барбаккын, сатыыр, өйдүүр эрэ киһи ылсыан наада. Ол иһин, дьиэ кэргэни окко, эмтээх үүнээйигэ сыһыара, үөрэтэ таарыйа, хара чэйгэ эмтээх үүннэйилэри эбэн, купаж оҥостон саҕалыахха сөп.

“Чайный купаж” диэн араас суортаах хара чэйдэри (сэбирдэх, гранулированнай даҕаны буолуохтарын сөп) булкуйабын уонна үүнээйилэри, сир аһын, сэбирдэхтэри эбэбин. Холобур, бэс куоппаһын хаҕа, айыы ото (боҕуруоскай от), отонноох үүнээйилэр сэбирдэхтэрэ (ыт тиҥилэҕэ, биэ эмийэ, моонньоҕон, хаптаҕас, дьэдьэн, о.д.а.), харбаһын (зобник клубненосный), дөлүһүөн, уулаах отон, орто тамылҕан (спирея средняя), о.д.а. наһаа барсаллар Манна апельсин, мандарин хаҕын хатаран, хонуу мятатын эбэтэр оҕуруокка үүннэрэр мятабытын кытта эбиэххэ сөп.

Кучу отун сылааны устар чэйгэ киллэрэбит, айылҕа бэйэтэ ферментациялаабытын кэннэ, күһүн хомуйабыт.

– Билигин ханнык оттору хомуйабыт?

– Билигин хомуллар эмтээх үүнээйилэргэ киирэллэр: айыы ото, суорат от, үөрэ ото, сибэккилии турар отонноох үүнээйилэр сэбирдэхтэрэ (ыт тиҥилэҕэ, дьэдьэн, о.д.а.), бохсурҕан, боруу от.

– Ханнык оту хатарабыт, ханныгы – тоҥоробут?

– Холобур, мин ньээм сибэккититтэн уратыны барытын хатаран хаһаанабын. Тэлгээн хатарыы, ыйаан хатарыы эмиэ араастаһар. Салгын оонньуохтаах, күн көрүө суохтаах диэн быраабылалардаахпыт. Оччоҕо эмтээх от утуйар диибит. Онтон кыһын, туһанарбытыгар, 90 кыраадыс итии уунан уһугуннарабыт, тилиннэрэбит.

Айыы ото

Айыы ото (боҕуруоскай от) бу нэдиэлэнэн хомуллан бүтэр. Уоскутар отторго киирсэр. Күөмэй, тыҥа ыарыыларыгар, ааһан биэрбэт уһун сөтөлгө, астмаҕа, сэлликкэ, сэбиргэхтэтиигэ туттуллар.

Микробтары, бактериаялары, вирустары утары үлэлиир. Герпеһи аччатар. Фарингит, стоматит, ангина курдук ыарыыларга туһалыыр.

Ииктиир, ууһуур уорганнар ыарыыларыгар (цистит, уретрит, простатит) туттуллар. Хаан баттааһынын түһэрэр. Киһи иһигэр лактобактариялар сайдалларыгар сөптөөх услуобуйаны оҥорон биэрэр. Паразиттары утары үлэлиир. Мэйии үлэтигэр үчүгэй дьайыылаах.

Хомуйарга кыптыйынан сэрэнэн кырыйан ылыахха наада.

Хатарарга хараҥа сиргэ уурабыт, күҥҥэ көрдөрбүппүт. 4-5 күнүнэн хатар, онтон уһуннук сытыарбаппыт.

Эмкэ бэйэтинэн көйөөрүү ньыматынан тутталлар. Ол аата уу кутан туруора түһэбит. Түүҥҥүгэ көйөөрөр ордук. Чаанньык оргуйбутун кэннэ уута туран эрэ 5 хас мүнүүтэнэн 80-90 кыраадыс сылаас буолар. Ол ууну туттабыт. Иһиккэ бастаан үүнээйибитин (1 ост. нь. – 1 ыст. уу), онтон уутун кутабыт. Мас ньуосканан булкуйабыт уонна түүн устата туруорабыт. Сарсыарда тураат сиидэлиибит, күн устата иһэбит.

Иһэрбит эмиэ араастаах. Туоххун эмтэниэххин баҕараргыттан тутулуктаах.

Айыы ото чэйгэ наһаа үчүгэй. Уонна күннээҕи аһылыкка тума быһыытынан туттуллуон сөп – эккэ да, балыкка да барсар. Буһан тахсыбыт бүлүүдэҕэ үрдүгэр табыгынаттахха сытын уонна амтанын тупсарар.

Үөрэ ото

Үөрэ отун ыраастааһыҥҥа, арчылааһыҥҥа сөбүлээн туһанабыт. Дьиэни, киһини буруолатарга олох үчүгэй. Куһаҕан тыыннар үөрэ отун сытын сирэн тэскилииллэр диибит.

Эмкэ туһанарбытыгар хас биирдии киһиэхэ туһунан суоттуур, дозировкатын талар наада. Аллергиялыыр дьоҥҥо сэрэхтээх. Ыарыыны мүлүрүтэр, ас буһарар уорганнарга туһалаах, быары ыраастыыр, уоскутар, дьахтар төрүүр-ууһуур уорганнарын ыарыыларыгар үчүгэй, гормоннары тэҥниир, паразиттары өлөрөр, тымныйыыга, анемияҕа, о.д.а. туһата наһаа элбэх.

Ол эрэн кинини аска эмиэ туһаныахха сөп. Дьон мииҥҥэ, утахха барытыгар тутталлар. Мин чэйгэ, бурдук аска уонна ыраастаныыга туттабын.

Билигин аска, эмтэниигэ туттаары хомуйабыт. Ыраастаныыга анаан күһүөрү хомуйуохха сөп. 25-30 см кырыйан ылан ыйаан туран хатарабыт. Буруолатарбытыгар умнаһын туһаммаппыт.

***

Отоһукка ыйытыыларгытын «Киин куорат» социальнай ситимнэригэр “комментарийга” күүтэбит:

Вконтакте ситиммит: https://vk.ru/kiinkuorat

МАХ ханаалбыт: https://max.ru/join/qU4_ZK8_kjZplZP9p0OCty-ouzOSzBeOWvUtr2FgyIg

Телеграм ханаалбыт: https://t.me/kiin_kyorat_gazeta