«Биир чаас устата умайар». Дьокуускай крематорийыттан репортаж

Саха сиригэр бастакы уонна соҕотох крематорий Дьокуускайга аһыллан үлэлээбитэ быйыл үһүс сылыгар барда. Биһиги курдук тымныы дойдуга өлбүт киһини харайыы маннык көрүҥэр дьон наадыйара билиннэ, аныгы олох сиэринэн киирдэ. 

Бэлэмнээһин

Крематорий Маҕанныыр суолга турар. Аттыгар кылабыыһа уонна хонуу. Биһиги сарсыарда эрдэ кэлбит буоламмыт, дьон суох. Быраһаайдаһыы сиэрэ-туома эбиэт диэки күнүс ыытыллар. Күҥҥэ 3-4 быраһаайдаһыы буолар эбит. 15 мүнүүтэттэн саҕалаан биир чааска тиийэ уһуон сөп дииллэр.

Крематорий хас да зонаҕа арахсар. Биир туспа зона катафалк киирэригэр ананар. Манна бокуонньугу ылаллар, каталкаҕа уураллар уонна анал холодильникка атаараллар.

Кремация иннинэ эрэ бокуонньук бэлэмнэнии хоһугар киллэриллэр. Манна кинини сууйаллар, таҥыннараллар уонна грим оҥороллор. Бу барыта балтараа чаас устата салҕанар.

Быраһаайдаһыы хайдах ааһарый?

Чугас киһини анараа дойдуга атаарыы ыар түгэнигэр тустаахтар уйулҕалара чарааһыыр, айманар, аһыйар туруктарыгар тулалыыр сирдэрэ сөп түбэһиэхтээх. Бу саала оннукка эппиэттиир. Быраһаайдаһыы саалата 50 киһини батарар. Сырдык, ритуальнай нуормаҕа толору эппиэттиир хос.

“Саха сиригэр бу соҕотох крематорий. Кремация сыаната киһини көмүү өҥөтүнээҕэр чэпчэки: биһиэхэ, ирбэт тоҥноох дойдуга, иини хаһар улахан ороскуоттааҕын бары билэбит. Онон хайа эрэ өттүнэн дьон олоҕун чэпчэттэ диэтэхпинэ, сыыспаппын. Ыаллыы сытар улуустартан кытта аҕалар буоллулар. Күллээх уурунаны ылан барыахтарын сөп", – диэн быһааран биэрэр Крематорий генеральнай дириэктэрэ Константин Старцев.

Уматыы

Крематорийга биир оһох үлэлиир. Киһи этэ-сиинэ күл буоларыгар оһоҕу 900-1000 кыраадыска тиэрдэллэр. Биир чаас устата умайар, оператор мониторунан кэтиир.

Крематорий бары хосторо стерильнайдар, ып-ыраастар. Ыраас буолуу – сүрүн ирдэбиллэрэ. Кремация иннинэ оператордар хоруобу металлоискателинэн бэрэбиэркэлииллэр – ханнык да тимир суох буолуохтаах, холобур, кардиостимулятор эбэтэр суотабай төлөпүөн. Бокуонньугу кытта таҥаһын уонна тыыннаах сибэккини угуохха сөп. Уоннааҕытын аймахтарыгар төнүннэрэллэр.

– Умайбытын кэннэ туох эмэ хаалар дуо? Холобур, көмүс тиистэрэ.

– Суох, барыта күл буолар. Спицалар, штифтар хаалыахтарын сөп. 1000 кыраадыс диэн Камчатка вулканын лаватын курдук итии буоллаҕа, – диир генеральнай дириэктэр.

Бокуонньук хоруоптаах эрэ уматыллар. Стандарт биир көрүҥэ – пресстаммыт хортуонтан оҥоһуллубут хоруоп. Манныгы Севастопольга оҥороллор. Мас хоруобу эмиэ атыылаһыахха сөп.

Киһи күлэ ортотунан 2,7 киилэ буолар.

– Доруобай киһи ыарыһахтааҕар түргэнник умайар диэни истибитим. Кырдьык дуо?

– Суох, оннук буолбатах. Температура барыларыгар тэҥ. Оһох кэннэ киһи күлүн кремуляторынан аһардаллар – бытарытыллар. Онтон биирдэ уурунаҕа кутуллар. Күлү сарсыҥҥы күнүгэр кэлэн ылаллар.

Хайдах харайабыт?

Соторутааҕыта крематорий территориятыгар колумбарий арыллыбыта. Бу анал ячейкалардаах долбуурдар. Уурунаны билигин ылан барбакка, манна хаалларыахха сөп буолбут.

Уопсайа 584 ячейка баар. Дьиэ кэргэннэргэ аналлаахха 4-5 ууруна сэргэстэһиэхтэрин сөп. Ячейканы 25 сылтан саҕалаан 49 сылга диэри куортамныыллар. Бу долбуурдары ЯКСМК-ҕа оҥотторбуттар.

“Холобур буолан турар ячейкаларга хаартыскаларын Оҥоһуу өйгө оҥотторбуппут”, – диэн быһааран биэрэр Константин Старцев.

Кремация сыаната төһөнүй?

Билиҥҥи сыана – 58 500 солк.

Эбии өҥөлөр туспа төлөнөллөр. Холобур, быраһаайдаһыы саалатын куортама үлэ күнүгэр 5000 солк., өрөбүллэргэ – 6000 солк. Быраһаайдаһыы церемониятын видеоҕа устуу – 3500 солк. Ууруна сыаната 15000 солк. саҕаланар.

Крематорийы кытта эрдэттэн кремация дуогабарын түһэрсии баар эбит. Дуогабар түһэрсиллибит, өҥө төлөммүт күнүттэн сыаната уларыйбат.

18 саастарын туола илик оҕолору уонна Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээннэрин босхо кремациялыыллар.

“Оннукка харчы ылар аньыыта бэрт, – диир Константин Старцев. – Үксүн ийэ иһигэр өлбүт оҕолору аҕалаллар. Ыарахан түгэннэр бааллар. Оннуктартан харчы ылар сыыһа буоллаҕа”.

Кремация оҥоһулларыгар бокуонньук пааспарын, өлбүтүн туһунан ыспыраапканы (өлөрүү буоллаҕына, Следкомтан кремацияны көҥүллүүр уонна холуобунай дьыала түмүктэммитин туһунан ыспыраапка ирдэнэр), кардиостимулятор суоҕун туһунан ыспыраапка уонна өлбүтүн туһунан сибидиэтэлистибэ ирдэнэр.