Бэйэ үбүн былааннааһын

“Маннык докумуон миэхэ туохха нааданый?” – диэххитин сөп.

Үп былаана бэйэ кыаҕын сыаналыырга, сөпкө сааһыланарга, тугу эмэ улаханы атыылаһарга, хас биирдии кэлтэгэй кэппиэйкэни аахта олорбокко, харчыны холкутук хонтуруоллуурга наада эбит. Ол туһунан СӨ Үбү сөпкө туһаныыга сатабыл эрэгийиэннээҕи киинин специалистарын кытта туһалаах матырыйаал бэлэмнээтибит.  

Хайаан да кумааҕыга сурунабыт

Бэйэ үбүн былааннааһыны кумааҕыга (өйгө тутан, төбөҕө толкуйдаан буолбатах) оҥорор ордук. Кумааҕыга суруллубатах олоххо киирэрэ уустук.  Биир ыйга, биэс ыйга, 5 эбэтэр 10 сылга диэн былаанныыбыт.

Бастакы түһүмэх.

Туохтан саҕалыыбыт?

Бастатан туран бэйэ үбүн былаанныырга тус бүддьүөккүтүн суоттуугут.

Маны бэрт судургутук биэс хардыыга араарабыт:

1-кы хардыы: дохуоппутун ааҕабыт. Дьиэ кэргэҥҥэ киирэр харчыны барытын, эбээ/эһээ баар буоллаҕына кинилэр биэнсийэлэрин, устудьуоннар стипендияларын кытта эбэбит.

Хамнастан ураты атын активтары (инвестиция, депозит, хамсаабат баай-дуол) уонна кинилэртэн киирэр дохуоту кытта суумалыыбыт.

2-ис хардыы: ороскуоппутун суоттуубут. Ороскуоттары сурунарга киһи бэйэтин кытта чиэһинэй буолара ирдэнэр. Биир чааскы кофе испиккитин, кэмпиэт, ыас атыылаһан ыстаабыккытын барытын чиэһинэйдик сурукка тиһиэхтээххит. Бытархай ороскуоттар саамай элбэх сууманы сииллэр. Нолуок эмиэ “ороскуот” кумааҕытыгар суруллар.

3-үс хардыы: дохуоту уонна ороскуоту тэҥнээн көрөбүт. Маннык гынан үп өттүнэн кыаххытын арылыччы көрөҕүт. Ыйга төһө харчыны уурунар кыахтаахыт, туохха харчыгытын ордук сүтэрэргит көстөн кэлиэҕэ. Холобур, таксига барыыр харчыгыт ас атыылаһар суумаҕытыттан эрэ кыра буоллаҕына толкуйданаҕыт – уопсастыбаннай тырааныспарга көһөн ороскуоту лаппа аччатаҕыт.

4-үс хардыы: булгуччута суох ороскуоттары кыччатыҥ. Ол  аата туохтан аккаастанаххытын сөбүн толкуйдуугут – онно барыыр харчыгытын уурунан иһиэххитин сөп.

 Билиҥҥи үпкүт туругун анаалыстаатаххытына бүддьүөт былааныыр кыахтанаҕыт. Бүддьүөккэ олох олороргутугар туох ирдэнэрин барытын учуоттуохтааххыт.

Иккис түһүмэх.

Бэйэ үбүн былаанын сүрүн сыалын уонна болдьоҕун быһаарабыт.

Сыал чопчу ыйыллыахтаах, мунньуохтаах суумаҕыт чуолкай суоттаныахтаах. Кыраттан саҕалааҥ. Холобур, үс ый иһигэр саҥа төлөпүөҥҥэ (онтон да атын гаджекка, туттар тэрилгэ) 15000 солк. мунньар сыал туруорунаҕыт. Ыйдааҕы хамнаскытыттан 5000 солк. уурунаҕыт. Инник гынан улахан табаардары атыылаһары былаанныыбыт. Ылыахтаах табааргыт сыанатын ыйдарынан үллэрэн мунньар суумаҕытын суоттаан таһаараҕыт.

Маннык ньыма ааҕарга олус судургу курдук эрээри, суоттаан баран мустахпытына тугу баҕарар кирэдьиитэ, иэс киириитэ суох атыылаһар кыахтаммыккытын өйдөөн соһуйуоххут, бэйэҕит бэйэҕититтэн сөҕүөххүт.


Үһүс түһүмэх.

Уурунуу оҥостобут.

Бэйэ үбүн былааннааһын биир саамай сүрүн өрүтэ – сэрэххэ диэн харчылаах буолуу (финасовая подушка). Үлэтэ суох хаалан хаалар түбэлтэбитигэр, хамнас тардыллар түгэнигэр, ыалдьан-туттан хааллахпытына бэйэбитигэр эрэллээх буолабыт.

Сэрэххэ уурунар харчыгыт үс ыйдаах хамнаскытыгар тэҥнэһиэхтээх. Ханнык баҕарар киһи уһаабыта үс ый иһигэр атын үлэни булар кыахтаах диэн чинчийиилэр көрдөрөллөр эбит.

Харчыны бааҥҥа бырыһыаҥҥа уган мунньар ордук барыстаах. Сыттык анныгар укта сытар харчыгыт инфляцияҕа оҕустарар.

Харчы мунньунарга икки сүрүн ньыма баар:

1) Булгуччу төлөнүөхтээх төлөбүрдэргитин сабан баран, ордугу уурунууга ыытаҕыт;

2) Хас киирбит харчыттан 10 % ааҕан уурунан иһэҕит.
 

Төрдүс түһүмэх.

Инвестициялааҥ.

Инвестиция диэн тыл масыанньыктары кытта ситимнэнэр буолбут буолан, киһи чахчы куттанар. Ол эрэн инвестиционнай бородуукта араастаах. Холобур, федеральнай суолталаах облигациялар бааллар. Үс сыллаах счет арыйан баран харчы мунньан  бэркэ барыһырыахха сөп.

Бэһис түһүмэх.

Бэйэ үбүн былаанын олоххо киллэрии.

Бэйэ үбүн былаанын оҥостуу – судургу. Саамай ыарахана олоххо киллэриитигэр сытар. Күн аайы туохха баҕарар ымсыырыаххын, атыылаһан сиэххин, кэтиэххин баҕарыаҥ. Ороскуоттары “булгуччулаах” уонна “булгуччута суох” диэҥҥэ араарабыт. Ороскуоккут хас биирдии ыстатыйатыгар былааннаммыттан туоруур сатаммат.

Булгуччулаах төлөбүрдэргит дохуоккут 50 % ылыахтаахтар. Булгуччута суох ороскуот – 30 %. Дохуот 10 % уурунууга барыахтаах. Былааҥҥытын уларытыаххытын сөп эрээри, сүрүнэ – мунньунар харчыгытын тыытыа суохтааххыт.

Баан сыһыарыытыгар харчы мунньунар инструменнар баар буолаллар – оннугу туһаныахха сөп.

***

Бэйэ үбүн былаанын оҥостуу бириэмэни уонна кыһамньыны эрэйэр. Ол эрэн айыйах кэм ааспытын кэннэ үтүө өрүттэрин бэлиэтиэххит, тускутугар туһаныаххыт.

Инникитин СӨ Үбү сөпкө туһаныыга сатабыл эрэгийиэннээҕи киинин специалистарын кытта өссө да атын тиэмэлэргэ кэпсэтиилэри таһааран иһиэхпит.