Баай Оруоһун хоппото

1907 с. бэчээттэммитэ. Ол туһунан Д.К. Сивцев – Суорун Омоллоон «Мысли вслух» диэн кинигэтигэр маннык суруйар: «Саха бастыҥ олоҥхото «Дьулуруйар Ньургун Боотур» төрөөбүт сирэ – Игидэй нэһилиэгэ. Пекарскай оҥорбут бүтүн аан дойду үрдүнэн биллэр «Саха тылын тылдьыта» эмиэ Игидэйгэ суруллубута. Көстөкүүн Оруоһун «Дьулуруйар Ньургун Боотур»  олоҥхону суруйбатаҕа буоллар, Ойуунускай олоҥхото, мин «Ньургун Боотур» либреттам суох буолуо этэ».

Былыр-былыргыттан олоҥхо үөскээбит, сайдыбыт сиринэн Таатта буолар. Ааспыт үйэҕэ бүтүн Саха сирин үрдүнэн киэҥник биллибит-сураҕырбыт Боотуруускай улуус бастыҥ баайдара, үөрэҕи-сырдыгы нэһилиэктэригэр сахпыт, саха фольклора бастакынан сурукка-бичиккэ киирэригэр өҥөлөөх Оруоһуттар, Дьиэрэҥнээх алааска 18 сыл сыылкаҕа олорбут саха тылдьытын оҥорбут академик Э.К. Пекарскай, Саха сиригэр автономияны олохтоспут саха бастакы наркома А.Ф. Бояров  бу нэһилиэккэ олорон ааспыттара.

Татьяна Маркова – А.П. Варламова аатынан Игидэй нэһилиэгин кыраайы үөрэтэр түмэлин үлэһитэ:

– "Киин куорат" "Түмэл киэн туттар экспоната" бырайыагар 1917 сыллааҕы хоппонон кыттабыт. Хоппо баай Оруоһуттартан хаалбыт. Бу экспонаты 2006 сыллаахха Таатта улууһун бочуоттаах олохтооҕо, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын бочуоттаах үлэһитэ Жараф Агапитович Оросин бэлэхтээбитэ. Хоппо үрдүгэ 31,5 см, кэтитэ 59 см, туората 33 см. Таһа кугас кырааскалаах, ромбиктыы хара сурааһыннарынан тардыллыбыт, иннэ, ойоҕоһо эрэ кырааскалаах. Матырыйаала бэс мас курдук, көбүс-көнө устуруустаах. Икки өттүнэн тирии быа тутаахтаах, муннуктара көнө ньэмиэскэй ньыманан оҥоһуллубут, тимир тоһоҕото суох, тупсаҕай уус киһи үлэтэ көрүҥнээх. Хаппаҕар былыргы химическай харандааһынынан суруйбуттар, сорҕото баран хаалаахтаабыт: «Сия якут... принадлежит якутск... инородке Игидейского наслега... улуса Евдокия Петровна Оросина а земля Российская Якутск Александр Ильич Оросин... 1917 год 29 апреля».

Ол курдук, өбүгэлэрбититтэн хаалбыт экспонаттарбыт биһиги түмэлбит, нэһилиэкпит киэн туттуубут буолар.

"Киин куорат" "Түмэл киэн туттар экспоната" бырайыагар күүтэбит.