Баанньыкка сылдьыы туһата уонна буортута

Дьэ, ол туһунан салгыы сиһилии ааҕыҥ, хаппаргытыгар хатааҥ.
 

Төһө даҕаны куорат дьоно үксүн толору хааччыллыылаах дьиэлэргэ олордорбут, баанньыкка сылдьааччылар билигин да бааллар. «Душка, ваннаҕа булумахтаныы астыга суох» дииллэрин хаста да истибитим. Өссө бассаапка хастыы эмэ халыҥ бөлөхтөөхпүт, дьиҥнээх түмсүү, илэ бодоруһуу, доҕордоһуу онно баар дииллэр. Нэдиэлэ аайы мусталлар, «чэбдик чэппиэри» көтүппэттэр, бэл диэтэр, бииргэ төрөөбүттэринээҕэр, аймахтарынааҕар чугастык алтыһаллар, субу-субу көрсөллөр үһү.

Билэҕин дуо?

Итии салгын ньиэрбэ систиэмэтигэр үтүө дьайыылаах, быччыҥнарыҥ күүрбүтүн аһардар, истириэһи киэр кыйдыырга көмөлөһөр. Дэлэҕэ даҕаны ыар санааҕа баттаппыт, депрессияҕа ылларбыт дьону паардана барыҥ диэхтэрэ дуо. Үчүгэй паар кэнниттэн, чахчы, ис-искиттэн итийэҕин, сылыйаҕын, сылаанньыйаҕын, эттиин-сиинниин, өйдүүн-санаалыын ырааһыраҕын, чэпчиигин  ээ.

Сүрэх уонна тымыр бөҕөргүүр. Баанньыкка сылдьыыны сөбүгэр соҕус ноҕуруускалаах кардио дьарыкка тэҥнииллэр. Үрдүк температураҕа сүрэх күүскэ үлэлиир, ол хаан эргиирин түргэтэтэр.

Үгүс чинчийии көрдөрбүтүнэн, сотору-сотору баанньыкка сылдьыы инфарктан уонна инсультан соһуччу өлөр кутталы кыччатар. Тоҕо диэтэххэ тымырдарыҥ итии паар дьайыытыттан кэҥии үөрэнэллэр эбит.

Сүһүрүү процеһын намтатар. Паарданыы С-реактивнай белок таһымын кыччатарга көмөлөһөр.

Сүһүөх, быччыҥ ыарыыта мүлүрүйэр.  Итии салгыҥҥа хаан эргиирэ тэтимирэн, күүстээх дьарык, эт-сиин ноҕуруускатын кэнниттэн күүрбүт быччыҥ түргэнник чөлүгэр түһэр. Ол иһин даҕаны, идэтийбит спортсменнар баанньыктан тахсыбаттар диэн сэрэйиэххэ эрэ сөп.  

Тирии туруга тупсар. Ырааһырар, сырдыыр. Үчүгэй паарданыы кэнниттэн киһи этин сааһа (поры) арыллар, өлбүт килиэккэлэрэ хаҕыланан түһэллэр, саҥа килиэккэлэр үөскүүллэрэ түргэтиир. Ордук туһалааҕа – ымынах курдук тахсар хатаалы хаптатар, тирии биллэ ырааһырар.

Организм сыстыганнаах ыарыылары утарсара улаатар. Паарданыы иммунитеты бөҕөргөтөр диир кыах суох, ол эрээри организмы мөлтөтөр тас дьайыылартан лаппа харыстыыр. 

Сүргэни көтөҕөр. Итии уонна сииктээх эйгэҕэ сырыттахха, организм эндорфин диэн гормоннары таһаарар. Ол иһин үөрүөххүн-көтүөххүн баҕарар дьикти турукка киирэр эбиккин. Баанньыкка сылдьыы – үчүгэй настарыанньа мэктиэтэ.

Түөһэйииттэн харыстыыр. Үгүс чинчийии көрдөрбүтүнэн, баанньыкка, саунаҕа тиһигин быспакка сылдьар дьон Альцгеймер ыарыытыгар дэҥҥэ ыллараллар эбит. Уопсайынан, итии салгын мэйии үлэтигэр, киһи психическэй доруобуйатыгар үтүө дьайыылаах диэн суруйаллар.

Организмтан токсиннары таһаарар, киһи дарбайбыта ааһар. Итии салгыҥҥа, паарга көлөһүн күүскэ аллан, быарга уонна бүөргэ мунньуллубут токсиннар тахсаллар. 

Тыынар уорганнар үлэлэрэ тупсар. Паар уонна итии салгын холбоһоннор, тыынар уорганнара мөлтөх дьоҥҥо үчүгэй дьайыыны оҥороллор. Муннугут бүөлэнэн, тыыҥҥыт кыараан, синуситтаах, риниттээх, аллергияттан эрэйдэнэр буоллаххытына, баанньыкка сылдьыҥ диэн сүбэлииллэр.

Учуонайдар бигэргэтэллэринэн, сынньалаҥ бу көрүҥэ киһи организмыгар араак килиэккэлэрэ үөскүүллэрин утарсар иммунитеты күүһүрдэр. Итии уонна сиик бииргэ холбоһон киһиэхэ дьайалларын түмүгэр «стресс-белоктар» тахсаллар эбит. Олор хааҥҥа киирэн, араак килиэккэлэригэр иилистэ, хатааста түһэллэр.

Баанньыктаныы киһи доруобуйатыгар улахан туһалааҕа саарбаҕа суох. Арай доруобуйа туругуттан көрөн, олус үлүһүйбэккэ сылдьар ордуга чуолкай. Ону кытта паарданар хоско олус өр олорумаҥ, сынньана-сынньана киириҥ, элбэх ууну иһиҥ диэн сүбэлииллэр.

Буортута уонна кимиэхэ көҥүллэммэтэ

Баанньыкка сылдьыы сүрэх, тымыр, быар, бүөр, мэйии уонна да атын уорганнарга туһалааҕын кэпсээтибит. Ол эрээри сорох дьоҥҥо көҥүллэммэт. Сүрэхтэрэ мөлтөх дьон, холобур, инфаркт кэнниттэн баанньыкка үктэниэ да суохтааххыт.

Ону сэргэ маннык ыарыылаах дьон туттуналлара ордук:

- онкология;
- эпилепсия;
- Паркинсон ыарыыта;
- острай тромбофлебит;
- миокард инфаркта;
- температураны таһаарар сыстыганнаах ыарыы ааспат түгэнигэр;
- стабильнай стенокардия;
- тирэнэр-хамсанар аппараат (опорно-двигательный аппарат) мөлтөх буоллаҕына;
- тостуу, силгэ быстыытын, уунуутун, бүлгүрүйүүтүн кэнниттэн чөлгө түһэр кэмҥэ.

Тыҥалара мөлтөх (ХОБЛ, хроническая обструктивная болезнь легких) дьон баанньыкка сылдьаллара эмиэ көҥүллэммэт буолуон сөп. Уопсайынан, быраастан сүбэлэтэр ордук.

Тымныйа сылдьан баанньык туһунан санаамаҥ даҕаны, төбө ыарыыта, сүһүрүү күүһүрүөн сөп. Үтүөрэн баран да тиэтэйимэҥ, икки-үс нэдиэлэ туттунуҥ.

Сымыйа дуу, кырдьык дуу?

Паарданар хос төһөнөн итии да, оччонон туһалаах...

Паарданар хоско саамай сөптөөх температура: +80 С° итии, салгын сиигэ – 65%. Маннык микрокилиимэккэ киһи организма аргыый аҕай сылыйар. Ол эбэтэр киһи паардана киирдэҕинэ, тута уҥан түһэр курдук итии бүрүүкүө суохтаах.

Баанньыкка барыах иннинэ үчүгэйдик аһыахтааххын

Ыга симинэн тиийбит киһи, паардана киирэн баран, туруга эмискэ мөлтүөн сөп. Икки чаас иннинэ кыратык үссэнэр ордук. Чэпчэкитик иҥэр ас үчүгэй – куруппа, сымыыт, балык, оҕуруот аһа эбэтэр үрүҥ ас. Баанньыкка сылдьан сынньана түһэр кэмҥэ эриэхэни, хаппыт фруктаны хачыгырата түһүөххэ, сылаас чэйи иһиэххэ сөп.

Нэдиэлэҕэ биирдэ сылдьыахха наада

Саҥа саҕалааччылар олус үлүһүйбэккит ордук. Нэдиэлэҕэ биир сырыы сөп оҥоруо. Оттон муус доруобай уопуттаах баанньыктанааччылар нэдиэлэҕэ үстэ-түөртэ да холкутук сылдьар кыахтаахтар.  Ол эрээри быраас сүбэтинэн салайтарар эрэбил буолуо.

  Пиибэни уонна муустаах ууну иһиэххэ сөп

Күүгэннээх утах сүгү­рүйээ­ччилэрэ баанньыкка пиибэлэрин туппутунан кэлэллэрэ баар суол. Эбии кыраадыс организмҥа улахан охсуу буолан, сүрэххэ уонна тымырга ноҕуруусканы оҥорор, инфарктыыр куттал суоһуон сөп. 

Чахчыта, итиигэ киһи күүскэ көлөһүннүрэр, ол иһин утатар, тамаҕа хатар. Онуоха кыраадыстаах утаҕы да, муустаах ууну да киллиргэтэр табыллыбат, сүрэх үлэтэ кэһиллиэн, тоҥон титириэххэ сөп.

Сүбэ: Кваста, сылаас уута, морста, араас оттон чэйдэ иһиҥ, организмҥыт улаханнык махтаныа.

Хат дьахталларга паарданыы куһаҕан

Итиигэ бэссэстибэ атастаһыыта түргэтиир. Бу туһалаах, ол эрээри хат дьахталларга буолбатах. Оҕо күүтэр дьахтар баанньыкка сылдьара ончу көҥүллэммэт диир сыыһа. Биир сырыыга паарданар хоско икки-үс мүнүүтэ киирэн тахсыахха сөп, ону даҕаны салгын температурата  +70 С° үрдүк буолуо суохтаах.

Олохсуйбут ыарыылаах хат дьахталлар баанньыктан тэйиччи сылдьыахтаахтар.

Ырарга, ыйааһын түһэрэргэ көмөлөһөр

Үскэл дьон бэйэлэрин үөрдэр, санааларын көтөҕөр этиилэрэ. Баанньыкка организм элбэх ууну сүтэрэр, сыа ханна да барбат, хаһа кыччаабат. Чахчы, чэпчээбит курдук сананаҕын. Ол да буоллар сөпкө аһааһыны уонна дьарыгы кытта дьүөрэлээн, ырар суолга үктэниэххэ сөп.

Кыһын эрэ сылдьыллар

Бу киэҥник тарҕаммыт сымыйа. Сайыҥҥы баан­ньыктаныы үтүө өрүттэрэ:

Куйаас кэмҥэ киһи тиритэн, көлөһүннэнэр, киртийэр. Онон баанньыктаныы тириигэ үчүгэйтэн атыны аҕалбат.

Итиигэ түргэнник үөрэнэҕин. Сайын баанньыктанар киһи өҥүрүк куйаастан куттаммат.

Сайын киһи быдан элбэх ууну иһэр, онон сирэйэ-хараҕа, илиитэ-атаҕа иһэр. Сайын баанньыктанар киһи ол кыһалҕаны билбэт.

Итии паар баттаҕы кэбирэтэр

Бу оруннаах этии. Ол иһин төбөҕө анал бэргэһэ кэтэр эбэтэр соттору эринэр ордук. Паарданар хоско киириэх иннинэ баттахха араас маасканы соттор өссө үчүгэй. Тахсан баран суунан кэбиһиҥ, онон бүтэр.

Оттон эн баанньыкка сылдьаҕын дуо?