Баҕар, Куоста ааҕыа диэн суруйабын...

Мин Суола үрэҕин көрөн, онно үрэх үрдүгэр 4 сааспыттан 6 сааспар олорбут кэмнэрбин, бастакы тапталбын санаан таҕыстым. Бастакы таптал дьоҥҥо араастык кэлэн ааһар быһыылаах, миэхэ олус эрдэ кэлэн барбыт эбит. Сааһыран баран өйдөөн, баҕар, Куоста маны ааҕыа диэн суруйабын.

Аҕа дойду сэриитин кэннэ, киһи ахсаанын элбэтээри, оҕону түһэртэриини боппуттара. Онон биһиги ийэбит кэлбити барытын оҕолонон испитэ. Мин саҥа муус устар ыйга 4 сааспын туолааппын кытта быраатым, аҕатын аатынан ааттаах Миша төрөөбүтэ. Ийэм урукку сокуонунан икки эрэ ый оҕотун көрөн олорбута уонна икки аҥаардаах балтыбын илдьэ үлэлии барара. Убайдарым аҕабытыныын окко хоно сылдьан үлэлииллэрэ, хаһан эмэ бэлисипиэтинэн кэлэн өйүө ылан бараллара. Ол да саҕана дэриэбинэҕэ аҕыйах киһи олороро. Миигин, "оҕотун көрдүн" диэн, ийэм дьиэни таһыттан хатаан барара. Ол олорон быыкаайык түннүгүнэн дьиэбит иннигэр олорор Куоста диэн уолу кэтээн-манаан тахсарым. Куоста үүт-үкчү "Күүлэй. От кэмэ" киинэҕэ оонньообут баһылык уолугар олус майгынныыра, төгүрүк сирэйдээх, улахан харахтаах, саҥарбыт-иҥэрбит, сытыы уолчаан этэ. Миигиттэн биир сыл аҕа быһыылааҕа. Мин кыракый олоппос үрдүгэр туран иһит сууйарым, дьиэ харбаан бурҕаҥнатарым. Быраатым үксүн утуйан тахсара. Ытаатаҕына тарбахпын, уоспун эмтэрэн, мөҕүллэрим. Ол саҕана биһиэхэ суоска суоҕа, ол оннугар арыылаах килиэби саахардаан баран, айахпар уган, хааһы курдук оҥорорум уонна таҥас кырадаһыныгар силлээн, баайан, суоска оҥорон бырааппар эмтэрэр идэлээҕим. Быраатым ону бэркэ эмэн чоллурҕатара.

Киэһэ ийэбит кэллэҕинэ Куосталыын ып-ыраас уулаах Суола үрэҕэр сөтүөлүү сүүрэрбит. Онно сылдьан киниттэн күнүс дьиэ аанын аһан, миигин күн тыган турдаҕына сөтүөлэтэ илдьэригэр көрдөһөрүм. Күлүүһү ийэм ханна кистиирин түннүгүнэн көрөн, Куоста билэрэ. От ыйыгар, итии күннэр сатыылаан турдахтарына, 2 аҥаар ыйдаах бырааппын көтөҕөн, үрэхпитигэр сөтүөлүү барбыппыт. Оҕобун үрэх сырыынньа кытылыгар окко сытыаран баран, бэйэбит ууга киирэн, сөтүөлүү сылдьан, араас өҥнөөх таастары көрдөөн букунаһа сылдьыбыппыт. Арай биирдэ өйдөөн көрбүтүм, оҕом сытар сиригэр суох! Икки ыйын саҥа ааһан эрэр оҕобут үрэхпит дириҥ баҕайы үөһүгэр харбыы сылдьара! Оо, куттаннахпыан! Дэриэбинэҕэ сүүрэн, дьону ыҥырар туһа суох, дьон барыта от үлэтигэр сылдьар. Хата, биһиги дьолбутугар, тэйиччи биир хатан эрэр үөт мас арбайан, ууга түһүөх курдук кыҥнайан аҕай турара. Ол устун сыыллан киирбиппэр, маспыт олох да тостон, ууга түспүтэ. Онно сүүрүк устун уста сылдьар оҕобут иҥнэн хаалбыта. Мин дириҥ ууга оҕобун хайдах тутан таһаарыахпын кыайан өйдөөбөтөҕүм, хата, Куоста үөт маһы хамсатан-хамсатан, эргилиннэри тардан, оҕобутун кытылга чугаһатан биэрбитэ. Инньэ гынан оҕобутун, ууга чачата-чачата, биэрэккэ нэһиилэ таһаарбыппыт. Оҕобут ытыы-ытыы уунан ибиирэрэ билигин да харахпар көстөр. Онтон күһүн элэҥнэтэн кэлэр, ып-ыраас хаар түһэр. Мин таһырдьа тахсарбын ийэм билэн, аны соммун үлэтигэр илдьэ барар быһыылааҕа, көрдөөн, ханна да булбат этим. Ол иһин Куоста дьиэтиттэн ол-бу таҥас булан аҕалан абырыыра, американскай, улахан баҕайы эрэһиинэ былаатынан миигин тууйа баайа-баайа, араастаан таҥыннара-таҥыннара, охтон түһэ-түһэ, уҥа-таала күлэрэ. Оҕобут ол кэмҥэ алта ыйданар, кинини хаарга олордон баран, бэйэбит хаарынан бырахса оонньуурбут, оҕом тула хаар ууллан хаалбыт буолара. Таһырдьа оонньообут суолбут-ииспит көстө сытара буолуо, ийэм аны дьиэ күлүүһүн үлэтигэр илдьэ барар буолбута быһыылааҕа. Таптал онтон иҥниэ дуо? Ытыы-ытыы Куоста түннүкпэр кэлэрин кэтэһэрим. Биирдэ оҕобун түннүк биэтэһигэр олордон баран, бэйэм тугу эрэ ылаары аралдьыйбыппар, арай уолум суох! Куттаннахпыан! Түннүгү өҥөйөн көрбүтүм, уолум түннүгү тоҕо анньан, таастаах арааманы бүрүнэн сиргэ саҥата суох, уулааҕынан-хаардааҕынан көрөн, олорор эбит! Үөрдэхпиэн! Эмиэ Куоста кэлэн, түннүк таастарын хомуйан абыраабыта. Оҕобун тоҥоробун-хатарабын, өссө дэлби түһэрэбин, ол үрдүнэн биирдэ тымныйан ыалдьыбытын өйдөөбөппүн. Түннүк биир араамалааҕын билэн, Куоста ол биир арааматын быһахтаах кэлэн, ырычаах бөҕөнөн ылан үөрдэрэ. Эмиэ хаарынан күрүө-хаһаа оҥостон оонньоон абыранарбыт. Биирдэ мин наһаа тоҥмуппун көрөн, Куоста от-мас мунньан, дьиэтиттэн испиискэ аҕалан, кутаа уот оттубута. Онно тыал күүскэ үрэн, уоппут дьиэбит таһыгар турар кыбыылаах окко түһэн, улахан баһаар буолбута. Эмиэ, биһиги дьолбутугар, үрэхпит сүүрүгүрэ сытар уута тоҥо илигэ, дэриэбинэ отучча киһитэ кэлэн, биэдэрэнэн уу баһан, бэйэ-бэйэлэригэр уулаах биэдэрэни бэрсэн, дьиэбитин уунан ыһаллара. Тоҕо умайа турар оту уунан ыспакка дьиэни уунан ыһалларын көрөн, удьумаай киһи олус сөхпүттээҕим. Оҕобун дьиэттэн сүгэн тахсан, көрөн турбутум. Дьэ, ол кэннэ, дьиктитэ, ийэм дьиэни таһыттан хатаабат буолбута, испиискэ, баһаар, Куоста куһаҕанын туһунан мэнэрийбэтэҕэ эрэ.

Куостаны өр көрбөтөҕүм, аны кинини дьиэтигэр хаайаллара. Баран түннүгүнэн кэпсэтэн кэлэн дьоллонорум. Көрүстэхпитинэ хайаан да биирдии-иккилии лампысыай кэмпиэт бэрсиһэрбит, өссө диэтэххэ, кини миигин иэдэспиттэн сыллаан ылар идэлээҕэ. Чороччу улаатан иһэн, Суола ыһыаҕар Куостаны көрүөм дии санаан, бара сылдьыбыттааҕым. Мээтэрэлэр, биһиги, Куосталаах олорбут дьиэлэрин, сөтүөлээбит ып-ыраас уулаах Суола үрэҕим тастарынан долгуйа хаамыталаабытым. Өссө да оҕо буолан, кыбыстан, кимтэн да кини туһунан тугу да ыйыппатаҕым. Кини аармыйаттан кэлэн иһэн Майаҕа дьоммор киирэн миигин ыйыталаһан үөрдүбүтэ. Ийэм мин куораттааҕы аадырыспын Куостаҕа биэрбэтэх этэ. Дьэ, итинник, төһө да чугас-чугас дэриэбинэлэргэ олордорбут, Дьылҕа Хаан биһигини көрүһүннэрбэтэҕэ. Сааһыран да баран, Куостаны көрүөхпүн, кэпсэтиэхпин баҕарбытым да... киһим бу сааһыгар тиийбэтэх быһыылаах. Ол кэмҥэ ытыахпар диэри таптаабыппын, кинини эрэ кэтээбиппин-манаабыппын, киниэхэ этиэхтээх махталбын эппэтэхпин хомойо саныыбын. Махтал, ону санаппыт "Күүлэй. От кэмэ" киинэҕэ! Куостаны көрбүт курдук сананным, киинэттэн улаханнык дуоһуйдум. "Күүлэй. От кэмэ" киинэни көрөн, эһиги эмиэ сырдык иэйиинэн туоларгытыгар, оҕо сааскытын санаан манньыйаргытыгар, ис сүрэхтэн күлэргитигэр, сүрүнэ - өссө дэриэбинэ олоҕун сөргүтэ, үлэлии-хамсыы тиийиэххитин баҕаран суруйдум. Кэрэ Айылҕа, күүстээх үлэ ыраас тапталы үөскэтэрин, киһини уһун үйэлиирин умнумаҥ!