Бүлүүһэ кырдьыгы эппит

Биир оннук киэһэ учууталбыт барарын күүттүбүт. Ол иннинээҕи күн оҕолор бүлүүһэ сүүрдүөх буолбуппут, кимиэхэ да эппэккэ, кистээн.

Салайааччыбыт таҥнан тахсаатын кытта, тута ойон туран паарталары, олоппостору сыҕарыталаатыбыт. Улахан кыргыттар хайыы үйэ ватманнарын уруһуйдаан бэлэмнээн кэлбиттэр. Аны биир кыыс куттанабын диэн дьиэлиир буолла, ону атаардыбыт.  

Дьэ, оннук айманан, ньамалаһан, бүлүүһэбитин сүүрдэрдии олордубут. Аҕыйах уоллаахпыт уонна үксэ кыргыттар. Билигин субу бачча этибит диэн чуолкай этэр кыаҕым суох.

Бастаан билэр-билбэт суруйааччыларбытын ыҥыра сатаатыбыт. «Кэлбэтилэр». Арай «А» кылааска үөрэнэр биир дьээбэлээх баҕайы кыыс: «Давай, Акаары Толигы ыҥырыахха»,  – диэн турда. Ол бииргэ үөрэнэр уолларын этэр. «Па, ол киһи утуйа сыттаҕа», – диэн уолаттар күлэн алларастаатылар.

Толя дьоно иһэр-аһыыр буоланнар, эбэтин кытта олороро, таҥаһа-саба куруук кирдээҕэ, үөрэҕэр мөлтөҕө, уруокка утуйан хаалара, ол иһин оҕолор туораталлара, күлүү-элэк оҥостоллоро.

Өр көрдөһүннэрбэтэ, «кэллэ». Билигин субу диэн тугу ыйыппыппытын, туох диэн хоруйдаабытын өйдөөбөппүн, үксэ солуута суох быһыылааҕа. Арай биир уолбутун «Киһи илиититтэн өлүөҥ» диэбитигэр, наһаа соһуйбуппут уонна куттаммыппыт. Ол уол эмискэ сирэйэ кубарыйан, саҥата суох буолан хаалбыта. Хайа эрэ табаарыһа: «Бүт эрэ, Петя (аатын уларыттым), итэҕэйимэ. Сарсын Толигы быардаан биэрэбит дуо?»  – диэбитэ. Кыргыттар бары бүтүөххэ, дьиэлиэххэ диэн турбуттара. Өссө кыратык ону-маны ыйыталаспыта буолбуппут, онтон бакаалаһа сатаабыппыт. Суох, «Толикпыт» туох да иһин барыан баҕарбатаҕа. Араастаан бары утааран көрбүппүт. Өссө туох эрэ диэн үөхпүтэ быһыылааҕа. Кэбис, хайаатын даҕаны, дьиэлиэххэ диэн буолбута. Ити түгэни умнан кэбиспиппит.

Аҕыйах ыйынан Толябыт улаханнык ыарыйда. Онтон олох даҕаны балыыһаҕа киирбитин иһиттибит. Төбөтүгэр уу үөскээбит диэтилэр. Ийэтэ хат сылдьан иһэр, аҕата арыгылаан баран кырбыыр үһү диэн сурах тарҕанна. Ол аайы кыргыттар бэйэбитин буруйдана саныыбыт. Уолаттар улахаҥҥа уурбаттар.

Ол курдук оскуолабытын бүтэрдибит. Толя үөрэнэ кэлбэтэҕэ, устунан бырахпыта. Инбэлииккэ таһаарбыттара. Саас, күһүн бэргээн, балыыһаҕа киирэрэ. Уһуннук олорботоҕо, эдэр сааһыгар олохтон туораабыта.

Биһиги үөрэнэн, үлэһит, ыал буолан, биирдэ эмэ көрсөрбүт. Биирдэ куоракка киирэ сылдьан бэһис остолобуойга били «Толигы ыҥырыахха» диэбит кыыспытын көрсө түстүм. Бүлүү бөлөх улууһугар эргэ тахсан, оҕолонон олорор эбит. Кэпсэтэ-кэпсэтэ аһыы олорон эмискэ куолаһа уларыйан хаалла уонна: «Петяны истибитиҥ дуо?» – диэтэ. Мин кими да көрсүбэтэҕим ыраатта диэтим. Онуоха Петя соторутааҕыта арыгылаан баран кырбанан өлбүтүн кэпсээтэ. «Наһаа ынырык дии, бүлүүһэ кырдьыгы эппит. Баҕар, Толя биһиги туспутуттан ыалдьыбыта буолуо...» – диэн иһэн, тохтоон хаалла. Онтон тиэмэбитин уларытан, бииргэ үөрэммит оҕолорбут ханна тиийбиттэрин, устунан дэриэбинэбит дьонун кэпсэттибит. Өссө да ыаһахтаһа олоруохпутун, миигин үлэм массыыната ыла кэллэ.

Онтон ыла сүүрбэччэ сыл ааста. Таҥха кэмэ буолла да, Толигы уонна Петяны саныыбын. Харахпар ол киэһэ бүлүүһэ сүүрдэ олорорбут, солуута суох күлэрбит, Петя куттаммыт хараҕа субу бэҕэһээ курдук көстөн кэлэр.