Үбү-харчыны мунньунуу сүрүн быраабылалара

Аныгы үйэҕэ харчы уурунар уустук соҕус. Кирэдьиит, ипотека хабалатыгар киирбит дьон хамнастара үксүн утары бара турар. Оттон быыкаа биэнсийэ туохха да тиийбэт курдук.

Арай чопчу сыалы-соругу ситиһэргэ тус үп былаанынан сирдэтиннэххэ, син кыаллыан сөп эбит. Онуоха идэлээх дьон сүбэлэрин тускутугар туһаныҥ.

Бастакы хардыы – сыал-сорук туруорунуу

Бастаан сыалгын-соруккун чопчу быһаарын. Ноутбук ылынар, массыына атыылаһар, уоппускаҕа муораҕа барар баҕалааххын? Оҕоҥ үөрэҕин төлүөхтээххин?

Үп былаана кылгас болдьохтоох (холобур, биир сылынан дьиэ кэргэнинэн курорка сынньана барыахтааххыт) уонна уһун кэмнээх (хас эрэ сылынан биэнсийэҕэ бараргар харчы уурунаҕын) буолуон сөп. Ону ааҕан таһаарабыт.

Хас биирдии сыал быыкаа бытархайтан турар. Холобур, икки сылынан массыынаҕын уларытан, саҥаны атыылаһыаххын баҕараҕын. Оннук мааркалаах тимир көлө сыанатын сэмээр үөрэтэҕин, холобур, билигин 4 мөл. солк. эбит. Биллэн турар, аны икки сылынан атын сыыппараны көрүөҕүҥ. Ол иһин билиҥҥи сыанаҕа сылга 10% эбэр ордук. Холобур, 4,8 мөл. солк. Ону ситиһэргэ ый аайы 200 тыһ. солк. уурунуохтааххын. Баҕа санаа уонна кыах сөп түбэһэр буоллахтарына, олус үчүгэй.

Оттон ити кыайан туолбат дии санаатаххына, эн иннигэр икки суол баар – арыый чэпчэки сыаналаах массыынаны көрүн эбэтэр үп-харчы балаһыанньатын тупсарар туһунан толкуйдан. 

Дохуоту үрдэтии

Дохуоту уонна ороскуоту бэлиэтэнэн иһэр хайаан да наада. Блокнокка, төлөпүөҥҥэ, анал сыһыарыыга сурунуохха сөп.

Дохуот хантан киирэрий?

- үлэ (хамнас, бириэмийэ, эбии эбэтэр быстах үлэ);

- судаарыстыба өйөбүлэ (босуобуйа, араас төлөбүр – холобур, нолуок вычета, хат дьахталларга, саҥа оҕоломмут ийэлэргэ бэриллэр төлөбүр уо.д.а.);

- харчыны уурунуу, угуу (инвестирование) – бааҥҥа уурунууттан бырыһыан, кыбартыыраны куортам биэрии, аахсыйаттан дивидент о.д.а.

Дохуоккун үрдэтэр туһунан толкуйдаа. Кууруска үөрэнэн, үлэҕэр үрдүүр суолгун оҥостуоххун эбэтэр эбии үлэлээн харчылаһыаххын  сөп: холобур, киэһэ үлэ кэнниттэн онлайн-уруоктары ыытан, тиэкистэри тылбаастаан, суруйан, торт астаан, үлэххэ киэргэл оҥорон о.д.а. 

Билигин харчыны тэллэх анныгар уктан сытар үйэ буолбатах, инфляцияҕа “сиэтиэх” кэриэтин, бааҥҥа бырыһыаҥҥа укпут ордук. Харчы үлэлиэхтээх, таах сытыа суохтаах.

Ордук дьиэлээх дьон кыбартыыраларын куортамҥа биэриэхтэрин сөп. Онуоха биллэриилэри көрөн, сыананы үөрэтиҥ уонна төһө дохуоту киллэрэрин ааҕан таһаарыҥ диэн исписэлиистэр сүбэлииллэр. Эбэтэр үс хостоох кыбартыыраҕытын “бытарытан”, икки биир хостооҕу атыылаһан баран, биирин куортамҥа биэриҥ дииллэр.

Инвестицияны, харчыны сыаналаах кумааҕыга кубулутар боппуруоһу үөрэтэн көрүөххэ сөп.

Дохуоту үрдэтии – былааны ситиһэргэ биир үктэл. Ол табылыннаҕына, сыалга-сорукка чугаһыыр кыах быдан үрдүүр.

Ороскуоту аҕыйатыы

Харчыҥ ханна барарый? Өскөтүн сотору-сотору такси өҥөтүнэн туһанар, сарсыарда аайы кофе атыылаһан иһэр эбэтэр субуота, өрөбүл аайы доҕоттору кытта эрэстэрээнниир буоллахха, биллэн турар, үбүҥ үллүбэтэ, күдэҥҥэ көтөрө чуолкай. Арай ону аҕыйатар туһунан толкуйдаатахха?

Биир сүрүн быраабыла – былааннаабыккын эрэ атыылас. Маҕаһыыҥҥа маҥан ырбаахы атыылаһа тиийэн баран, бүрүүкэ, атах таҥаһа ылынар, килэччи таҥнан кэлэр дьон баар буолар. Дьэ, ити сыыһа, бүддьүөккэ охсуулаах хамсаныы. 

Ол эрээри дуоһуйууну, үөрүүнү бэлэхтиир түгэннэртэн кыккыраччы аккаастаныы, сиэри таһынан хааччахтаныы үчүгэйгэ тиэрдибэт. Киһи кыната түргэнник сарбыллар, “үлэлээн да диэн” диэн санаа үөскүөн сөп. Ол оннугар ороскуоту хонтуруоллуур судургу ньыма баар: бэйэҕэр лимиттэ оҥоһун, холобур, көргө-нарга, эрэстэрээҥҥэ дохуот 5 бырыһыаныттан ордук харчыны барыа суохтаахпын диэн.

Кырдьык, сорохтор күн аайы бэлэм автоматтан эбэтэр кофейняттан кофе атыылаһан иһэллэр, бэйэлэрэ да билбэттэринэн үөрүйэх оҥостоллор. «Оччону үлэлиибин, ама, биир ыстакаан кофе ылыныа суохтаахпын дуо?» – дииллэр. Дьиҥэр, онтон аккаастанан, харчыларын харыстаан, бэйэлэрин инникилэрин оҥостоллорун өйдүөх тустаахтар.

Бүддьүөтү салайыы

Ороскуоту аҕыйатыы уонна дохуоту үрдэтии – сыалы-соругу ситиһэргэ сүрүн хардыылар. Харчыны сөптөөхтүк туттуу олох-дьаһах таһымын да үрдэтэр. 

Сыалы чугаһатарга тус эбэтэр дьиэ кэргэн бүддьүөтүн сатабыллаахтык салайыахтаахпыт. Онно дохуоту барытын киллэрэбит, булгуччулаах ороскуоту – хомунаалынай төлөбүрдэри, кирэдьиити, куортамы, оптуобуска барыыр харчыны, төрөөбүт күннэргэ бэлэх ылыыны уо.д.а. эрдэттэн учуоттуубут. Төһөнөн сиһилии суруйабыт да, оччонон үтүө түмүктээх буолар. Онно “хара күҥҥэ” туттуохтаах хаһаас харчыбытын эмиэ сурунабыт.

Тус/дьиэ кэргэн бүддьүөтэ туохха туһаайылларын, харчы билигин туохха барыахтааҕын туспа арааран бэлиэтэнэбит: ас атыылаһарга, күннээҕи олоххо туттуллар табаарга. Өскөтүн били сордоох-муҥнаах маҥан ырбаахыбытын атыылаһар буоллахпытына, бүддьүөтү бэлиэтэнэр тэтэрээппитигэр киллэрэрбитин умнубаппыт. Улаханы эрдэттэн былаанныыр ордук. Холобур, 100 тыһ. солк. тэлэбиисэр атыылаһыахпытын баҕарабыт. Онуоха чопчу сыал-сорук туруорабыт, болдьох оҥостобут – 10 ый. Ол эбэтэр ый аайы 10-нуу тыһ. солк. уурунан иһиэхтээхпит. Ону бүддьүөккэ хайаан да киллэрэбит.

Күүтүллүбэтэх ороскуоту хайаан да бэлиэтэнэбит. Олоххо син биир оннук баар буолар. Холобур, массыына көлүөһэтэ тэстэн, ууга-уокка түһүөҥ. Этэҥҥэ сырыттахха, хаһаас харчы хамсаабатаҕына, өссө үчүгэй.

Бу судургу быраабылалар үбү-харчыны хонтуруоллуурга, тус үп былаанын оҥосторго уонна сыалы-соругу түргэнник ситиһэргэ көмөлөһүөхтэрэ. Бастаан ыарахан соҕус буолуоҕа, ол эрээри сыал-сорук улам чугаһаан истэҕин аайы кыаллар кыахтааҕын өйдүөххүт. 

Моифинансы.рф матырыйаалларынан