Айар куттаах киһиэхэ барыта кэрэ!

Евсей Иванов Ньурба улууһун Хорула нэһилиэгиттэн төрүттээх. Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрдүс оҕонон күн сирин көрбүтэ. Ийэтин, аҕатын да өттүттэн иискэ-ууска дьоҕурдаах, тарбахтарыгар талааннаах, ырыа куттаах дьон элбэх. Евсей оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр ыллыыра, үҥкүүлүүрэ, оччоттон даҕаны кэрэ эйгэтигэр сыстыбыта.

Аҕата Иван Ефимович бэтэринээр идэлээх, иллэҥ кэмигэр уһанар, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор. Ийэтэ Елена Васильевна Иванова – норуот маастара, иистэнньэҥ.

Сахаларга батыһыннарыы диэн баар, оҕо көрөн үөрэнэр. Бииргэ төрөөбүт улахан убайдара аҕаларын кытта булка, окко тэбис-тэҥҥэ сылдьыһаллара, оттон кыралар дьиэҕэ хаалаллара. Евсей ийэтэ иистэнэригэр илии-атах буолан көмөлөһөрө – таҥас көтүрэргэ, имитэргэ. Оччолорго бу уолтан инникитин модельер тахсыа диэн ким билиэ баарай.

Арай биир түгэни санаан ааһыахха сөп.  Ол саҕана оҕолор кумааҕы куукулалары таҥыннаран оонньууллара. Худуоһунньук буолар баҕалаах Евсей  аҕатын бииргэ төрөөбүт балтын кыыһыгар таҥас арааһын уруһуйдуура. Биирдэ эдьиийэ ону көрөн: «Оҕом улааттаҕына модельер буолуоҕа», – диэбиттээх. Бу санаатахха, инники дьылҕатын өтө көрбүт эбит.

– Мин оччоттон худуоһунньук эрэ буолар баҕалаах этим.  Түөрт сыл аҕа бииргэ төрөөбүт убайым Леонид Иванович уруһуйдуур, уһанар. Кини суолун батыһан, 10-11 кылаастарга Намнааҕы педколледж Мархатааҕы филиалыгар үөрэммитим. Черчениеҕа, живописька, академическай уруһуйга уһуйуллубутум. 11-с кылаас кэнниттэн Намнааҕы педколледжка «Технология учуутала» салааҕа быһа киирбитим. Ол эрээри сөбүлээбэккэ, үөрэхпин бырахпытым. Онтон убайым үөрэммит Дьокуускайдааҕы дизайн уонна технология колледжыгар «Моделирование, конструирование одежды» идэҕэ үөрэнэ киирбитим, – диэн кэпсээнин саҕалыыр.

Бу – уран тарбахтаахтары иитэн-такайан, көччөх гынан көтүтэр ураты кыһа. Кэлин аата уларыйан, «Айар Уустар» креативнай индустрия колледжа буолбута. Евсей устудьуоннуур сылларыгар миэркэ ыларга, чертежтуурга, матырыйаалы кытта үлэлииргэ үөрэммитэ, таҥас айыллан, тигиллэн тахсар бары түһүмэхтэрин билбитэ. Ол эрээри үрдүкү кууруска эрэ «чахчы миэнэ эбит» диэн санааҕа кэлбитэ. Сессия аайы хайаан да тугу эрэ тигэн туттараллара, онон кыралаан бэйэтигэр бинсээк, халтаҥ сон уо.д.а. таҥаһы тиктэн барбыта.

– Саҥа саҕалыыр киһи матырыйаалы кытта үлэни ыарырҕатар. Дьиҥэр, ис-иһигэр киирдэххэ, быраабылата элбэх. Ол кистэлэҥнэрин бастакынан арыйбыт, бу эйгэҕэ сирдээн киллэрбит уһуйааччыларбар Александра Васильевна Тагуллаеваҕа уонна Александра Васильевна Артемьеваҕа махталым муҥура суох, – диир кини.

Колледжын 2014 сыллаахха бүтэрээт, «Туйаара» ательеҕа үлэлии киирбитэ. Үөрэхтэрин саҥа бүтэрбит оҕолор Туйаара Ивановна Матвеева салалтатынан дьиҥнээх оскуоланы ааспыттара.

– Бастаан миэркэ ылбат, быспат, көннөрү тигэр эрэ этибит. Онтон иккис сылбытыгар эмискэ баҕайы бэйэҕит гынаҕыт диэбиттэрэ, дьэ, онно биһиги долгуйуу бөҕө. Килийиэн да араас буолар ээ. Хаппырыыс киһи киэнэ олох табыллан испэт. Холобур, тигэн бүтэрэн баран, туттараары, килийиэҥҥин ыҥыраҕын. Онтон өтүүктүү турдаххына таҥаскын сиэтэн кэбиһэн, ууга-уокка түһэҕин, – диэн күлэ-үөрэ кэпсиир.

Эдэр педагог

Оҕолору үөрэтэр, уһуйар – олох туспа, атын эйгэ. 2017 сыллаахха Евсей Иванович «Айылгы» оҕо киинигэр куруһуокка сылдьар оҕолорго көстүүм тигэр иистэнньэҥинэн үлэлии киирбитэ. Дириэктэрэ Галина Прокопьевна Васильева эдэр киһини таба көрөн, 2019 сыллаахха идэни уларытыы кууруһун ааһан, эбии үөрэхтээһин педагога буолбута. Бастаан «Дизайн студия» диэн уруhуй куруһуогун салайбыта.

Билигин Евсей Иванович Ф.И. Авдеева аатынан Оҕо айымньытын дыбарыаhыгар үлэлиир, кини «Иис-эйгэ» куруһуогар үһүс кылаастан саҕалаан тохсус кылааска диэри үөрэнээччилэр сылдьаллар, уопсайа 60 оҕо дьарыктанар. Сэбиэдиссэйэ Лина Семеновна уонна кэллиэгэтэ, уһуйааччыта Эмилия Андреевна эдэр педагогка күүс-көмө, өйөбүл буолаллар.  

– Аныгы үйэҕэ оҕо кыра сааһыттан дьарыктанарыгар, дьоҕурун сайыннарарыгар, бэйэтин суолун-ииһин булунарыгар усулуобуйа барыта баар. Онуоха кинини эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ салайан, хайысхалаан биэрэллэр.

Модельер буолуон баҕарар оҕо бастаан миэркэ ылары, онтон чертеж тутары сатыахтаах. Биллэн турар, онно син биир ахсаан, суот-учуот ирдэнэр. Онтон матырыйаалы кытта үлэлииргэ, быһарга, кырыйарга, иннэнэн тигэргэ үөрэтэбин. Ол кэннэ биирдэ иистэнэр массыынаҕа олордобун. Тулуурдаах, дьулуурдаах оҕо элбэҕи ситиһэр, – диир кини.

Историяны – муода уран тылынан

Евсей сахалыы истиил ордук чугас диэн ааттыыр, ону аныгылыы тыыннаан, бүтүн кэллиэксийэ толкуйдаан таһаарар.

Кэскиллээх модельер 2017 сыллаахха «Кыһыл, Хара Дьураа» диэн кэллиэксийэтинэн Дьокуускайдааҕы дизайн уонна технология колледжа сыл аайы ыытар «Вознесись и сияй на Fashion Boom» күрэҕэр үһүс миэстэҕэ тиксибитэ.

2020 сыллаахха Саха сирин 25 биллэр-көстөр эдэр дизайнерын кэккэтигэр ыҥырыллан, «Кыһын Саха сириттэн саҕаланар» бэстибээл чэрчитинэн ыытыллар Варвара Филиппова «Arctic Fashion Show» бырайыагар «Вдохновение» кэллиэксийэтинэн эмиэ киэҥ сэҥээриини ылбыта.

2021 сыллаахха Евсей Иванов «Муус устар» ыччат бэстибээлин чэрчитинэн Бүтүн Арассыыйатааҕы ыччат бырайыактарын күрэҕэр кыайан, «Росмолодежь» 500 тыһ. солк. Гранын ылбыта. Онон  Саха АССР төрүттэммитэ 100 сылыгар аналлаах 10 уобарастан турар «Сайдыы – от истоков к современности» кэллиэксийэтин бырайыагын олоххо киллэрбитэ. Биир үйэни 10-нуу сылынан араартаан, төрөөбүт дойдутун историятын, араас эйгэҕэ ситиһиилэрин муода уран тылынан көрдөрбүтэ.

Кэллиэксийэ хайдах айыллан тахсарый?

– Бастаан тиэмэтин, ис хоһоонун, аныгы тылынан эттэххэ, концепциятын толкуйдуубун, онтон историяны ааҕан, хасыһан үөрэтэбин. Хас биирдии оһуор суолтатын билиэххин наада. Баҕарбыт уобараскын уруһуйдаан баран таҥас буолан тахсыар диэри син биир тугу эрэ уларытаҕын, чочуйаҕын, эбэҕин-көҕүрэтэҕин, тупсараҕын.

Эр киһиэхэ уобарас толкуйдуур арыый ыарахан. Тоҕо диэтэххэ таҥаһын арааһа аҕыйах. Кэрэ аҥаарга, оҕоҕо тугу баҕарар айан таһаарыахха сөп. Хас биирдии модельер хатыламмат буочардаах, бэйэтэ туспа көрүүлээх. Ол эрээри сахалыы төрүт үгэспитин илдьэ хаалыахтаахпыт.

Иэйии кыайыыга кынаттыыр

Эдэр модельер сүрүн ситиһиилэрин билиһиннэриэххэ. 2022 сыллаахха «ТАБЫС» өрөспүүбүлүкэтээҕи култуура-үөрэх ыччат бэстибээлин чэрчитинэн ыытыллыбыт «Көмүс сүүтүк» эдэр модельердарга уонна дизайнердарга күрэҕин кыайыылааҕа буолбута. Эмиэ ити сыл «Олоҥхо сирин талааннара» өрөспүүбүлүкэтээҕи кэтэхтэн айар күрэх-бэстибээл Кылаан кыайыылааҕа ааты ылбыта.

Саха сирин суон сураҕырдыбыт модельер, худуоһунньук Августина Филиппова үлэлэрин сэргии көрөр. Иллэрээ сылтан Евсей Иванович эстрада артыыстарын кытта үлэлэһэр. Ол курдук, Милена Борисова, Инна Донская–Дайаана Анна Торохова, Сияна, Мария Старкова, Вероника Степанова көстүүмнэрин тигэр.

Үүнэргэ-сайдарга туох нааданый? Евсей Иванович хоруйа – бириэмэ. Кини үксүн үлэ кэнниттэн чуумпуга олорон иистэнэр.

– Иэйии киирэрэ – дьикти турук. Ханнык эрэ кэрэ хартыынаны көрдөхпүнэ, кэрэ ырыаны иһиттэхпинэ айыахпын-тутуохпун баҕаран кэлэбин. Айылҕаҕа сырыттахпына ордук арыллабын: хаар кыыдамнаатын, ардах түстүн – айар куттаах киһиэхэ барыта кэрэ!

Биһиги ортобутугар айылҕаттан талааннаах дьон элбэх. Бүтүн өрөспүүбүлүкэни хабар эдэр модельердары өйүүр бырайыак, бырагыраама элбиэн баҕарабын. Онтон кынаттанан, саҥа ааттар тахсыахтара этэ,  – диэн сэмэй сэһэргэһээччим кэпсэтиибитин түмүктүүр.

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ