Айар кут дьоллоох түһүлгэтэ, уйгулаах туоната

Үҥкүү… үөрүү, көтүү, үрдүк үктэл… бэл диэтэр, дорҕооннуун дьүөрэлэһэр тыллар. Үҥкүү диэтиҥ да, дьэ, чахчы, ити тыллар барыта бааллар. Өссө үҥкүү чэпчэки, чаҕылхай, чэбдик, чөл, чиҥ, чэмэлкэй, чэбэр. Бу барыта сааскыны, сандаархайы, сайаҕаһы санатар. Били, олоҥхо тылынан эттэххэ, дьэ бу манна – сааскыга буоллаҕа унаар маҥан күн уҥа түннүгүнэн уруйдуу уунар, хаҥас түннүгүнэн айхаллыы хайыһар сардаҥалары кытта айар-тутар санаа күүһэ саргы кыната буолан дайа көтөрө.

«Тускул» КК «Праздник Терпсихоры» диэн бырайыакпыт Хатастааҕы оҕо ускуустубаларын оскуолатын кытта бииргэ үлэлээһии чэрчитинэн үөскээбит, куорсун анньыммыт биир саамай таһаарыылаах, ааппытын-суолбутун доргуччу ааттатар, нэһилиэк иһиттэн кынаттанан көтөн, норуоттар икки ардыларынааҕы таһымҥа тахсыбыт үҥкүү күрэһэ. Сүүрбэ аҕыс сыл анараа өттүгэр мындыр, ырааҕы көрөр талааннаах салайааччыбыт, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Людмила Михайловна Чепалова  айылҕаттан бэриллибит таайыгас-сэрэйигэс дьоҕурунан өтө көрөн, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэхтээһинин туйгуна, оччолорго Хатастааҕы музыка оскуолатын дириэктэрэ, бүгүн Хатастааҕы Оҕо ускуустубаларын оскуолатын хореографияҕа отделениетын салайааччыта Лариса Егоровна Бурцевалыын биир санааҕа кэллбиттэрэ. Онтон ыла биир да сыл тохтообокко ыытыллан кэлбит тэрээһин нэһилиэкпитигэр сандал саас бэлиэтэ буолан, олоххо чиҥник хардыылыыр.

Маҥнайгы кыттааччылар хастыы даҕаны көлүөнэ оҕолоро кытыннылар, онтон сорохтор ол тухары бу күрэх араас категориятыгар барытыгар – детсаттан саҕалаан улахан дьоҥҥо тиийэ кытыннылар, кыттыахтара даҕаны турдаҕа. Ол курдук, күн бүгүн кыттааччыны сааһынан араарар буоллахха, 3 сааһыттан саҕалаан аҕыс уон сааһы аһарыахха тиийэ баар. Өссө биир өттүттэн көрдөххө, детсад саҕаттан кыттааччылар Илона Корякина,  Айыына Сивцева–Плотникова, Дайаана Иванова бүгүн бэйэлэрэ салайааччылар, уһуйааччылар.

Дьэ бу курдук киирии тыллаан туран, быйылгы күрэскэ киирэбит. Быйыл кэтэхтэн кыттыы суох, барыта балтараа тыһыынча курдук кыттааччы – ансаамбылынан, соҕотохтуу, дуэттар – кэлбиттэр.

Быйылгы күрэх биир уратытынан соҕотохтуу үҥкүү элбэҕэ буолла – сүүрбэ аҕыс хорсун-хоодуот! Үтүөҕэ, кэрэҕэ тардыһыы күүһүн ыраах улуустартан кэлиигэ көрүөххэ сөп, аҥаардас билиэттэрин сыанатын санаатахха, сүрэх күүскэ тэбэр диэххэ айылаах бас быстар сыаната, аны онно көстүүм таҥаһын, тиктэриитин сыанатын, аччаабыта 7 хонукка хонор-өрүүр, аһыыр, сылдьар харчыларын эбэн кэбис. Дьэ хас эмит нууллаах сыыппара тахсар... Ону ол диэбэккэ айар аартык арылларын, талааннаах-дьоҕурдаах дьоммут сайдалларын туһугар үлэлиир-хамсыыр уһуйааччыларга, үп-харчы булан ыытар төрөппүттэргэ, кыттааччыларга барҕа махталбытын этэбит.

Күрэс кыттыылаахтара «Хатаска буолар «Терпсихора бырааһынньыгын» дьиҥ-чахчы үҥкүү бырааһынньыга диэн күүтэбит, ох курдук бэлэмнэнэбит, хамсанабыт» дииллэрин биһиги, тэрийээччилэр, үрдүк сыанабыл быһыытынан ылынабыт. Саха дьонун сиэринэн арчылаан сыт таһааран, буруонан ыраастаан, тылынан-өһүнэн арыаллаан көрсөрбүтүн олус сөбүлүүллэр, салайааччылар сонно тута оҕолорун мунньа охсон арчылаталлар. Бу норуот быһыытынан уратыбытын, үтүөҕэ-кэрэҕэ тардыһыыбытын күүһүрдэр, тирэхтиир сиэрбитин-туоммутун өйгө-санааҕа иҥэринии, иитии-үөрэтии буолар.

Хаһан баҕарар күрэс, көрүү сыаналыыр, дьүүллүүр сүбэ састаабыттан быһаччы тутулуктаах, таһыма үрдүүр. Дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлэ – СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа театральнай диэйэтэллэрин сойууһун чилиэнэ, С.Зверев – Кыыл Уола аатынан үҥкүү национальнай тыйаатырын репетитор – балетмейстера Людмила Семеновна Антипина, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа орто анал үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ Светлана Тимофеевна Степанова, балерина, СӨ норуодунай артыыската Гульнара Васильевна Дулова, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ «Фольклор уонна култуура» хаапыдыратын сэбиэдиссэйэ, «Күндэл» үҥкүү норуодунай ансаамбылын салайааччыта  Георгий Алексеевич Семенов, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Монголия култууратын туйгуна, Хатастааҕы Оҕо ускуустубаларын оскуолатын уһуйааччыта Хуухээ Балдорж үлэлээтилэр. Бу курдук көрдөххө, үҥкүү туруоруутун, хас биирдии үҥкүүһүт хамсаныытын, үҥкүү ис-тас туругун, көстүүтүн, доҕуһуолун уо.д.а., этэргэ дылы, ытыска ууран олорон көрөр-истэр, сыаналыыр кыахтаах, таһымнаах исписэлиистэр талыллыбыттар. Бу тэрээһин – «Терпсихора бырааһынньыгын» биир күүстээх өрүтэ диэххэ наада.

«Терпсихора бырааһынньыга» биир хайаан даҕаны ирдэниллэр уонна болҕомто ууруллан, суолта бэриллэн үлэлэһэр хайысхата – үҥкүүһүттэргэ, салайааччыларга хайаан даҕаны маастар-кылаастар, анал чаастар. Быйылгы маастар-кылааһы Арктикатааҕы ускуустуба, култуура уонна креативнай индустрия судаарыстыбаннай үнүбүрсүтүөтүн социальнай-култуурунай диэйэтэлнэс уонна норуот уус-уран култууратын хаапыдыратын устудьуоннарын класс-концерт диэн тэрээһиннэринэн ыытылынна.

Бу тэрээһин салайааччыта, Арассыыйа хореографтарын сойууһун чилиэнэ Роза Христофоровна Бурцева:

– Тэрээһини быйылгы «Терпсихора бырааһынньыгын» сүрүн тиэмэтигэр сөп түбэһиннэрэн, «Сомоҕолоһуу дьэрэкээнэ» (Палитра единства) диэн ааттаан туран, үс түһүмэххэ арааран ыыттыбыт – үҥкүү анал станогар экзерсис, этюдтар, үҥкүүлэр. Сүрүн тиэмэ дойду норуоттарын төрүт култуураларын кэрэтин, үтүөтүн, бөлөсүөпүйэтин ылынан, өй-санаа, эт-хаан өттүнэн тэҥҥэ сайдан-үүнэн, байан-тайан, киэҥ көрүүлээх, чиҥ тирэхтээх дьону иитэн таһаарыы буолар. «Терпсихора бырааһынньыга» диэн тэрээһини тус бэйэм уруккуттан билэбин уонна үлэм да чэрчитинэн, бэйэм исписэлиис да быһыытынан үрдүктүк сыаналыыбын. Күрэс хара тэриллиэҕиттэн сайдыыга-үүнүүгэ, инники хардыыга аналын, сыалын-соругун толорорунан, сылтан сыл эбиллэн, кэҥээн-тэнийэн иһэринэн үөрдэр даҕаны, сөхтөрөр даҕаны. Манна биир сүрүн көрдөрүү ахсаан хаачыстыбаны кытта тэҥҥэ сайдыыта баар. Ол аата маастарыстыбаны кытта кыттааччы ахсаана тэҥҥэ улаатыыта дьэҥкэтик көстөр. Манна үс саастааҕыттан саҕалаан ытык саастаахха тиийэ бааллар. Кэлиҥҥи кэмҥэ оҕо дьону, эдэрдэри ааһан, аҕам саастаахтар кытта үҥкүүгэ хамсааһыннара күүскэ барбытын бэлиэтиэм этэ. Бу категорияҕа (50+ саастаахтарга) үҥкүүнү туруорааччылар даҕаны, үҥкүүһүттэр даҕаны хаачыстыбаҕа барбыттарынан, олус кыраһыабай үҥкүүлэр баар буолбуттар. Судаарыстыба «Здоровое долголетие» бырайыага манна бэркэ үлэлиир диэн бэлиэтиэм этэ. Аны оскуолаҕа киириэн иннинээҕи оҕолору кытта дьарыктанар хореографтары эмиэ бэлиэтиэхпин баҕарабын. Бу курдук кыра саастарыттан кэлэ-бара, тура-олоро, элбэх дьон ортотугар сылдьа үөрэнэллэрэ, дьону кытта алтыһыылара, норуот ускуустубатын үтүөтүн-кэрэтин иҥэринэллэрэ хайҕаллаах эрэ суол.

Түмүкпэр «Терпсихора бырааһынньыгар» кыттыбыт хас биирдии үҥкүүһүккэ, салайааччыга, уһуйааччыга тэрийээччилэр ааттарыттан барҕа махталбытын тиэрдэбит уонна күрэс түмүктэннэ, аныгыскы күрэскэ бэлэм саҕаланна диэхпин баҕарабын! Көрсүһүөххэ диэри!