Арыгы уонна сүрэх – кыр өстөөхтөр

Арыгыны кыратык “тэп” гыннара сылдьыы сүрэххэ уонна тымырга туһалаах диэн сымыйа буоларын Киин үлэһиттэрэ бигэргэтэллэр. Итирдэр утах ханнык баҕарар дозата киһи доруобуйатыгар улахан буортулаах.

Арыгы сүрэҕи уонна тымыры хайдах айгыратарый?

Этанол уонна киниттэн үөскүүр ацетальдегид диэн метаболит быһаччы сүрэх былчыҥар (миокардаҕа) дьайар. Арыгы кардиомициттар митохондриальнай тыыныыларын хаптатар, сүрэх килиэккэлэригэр кальций эргиирин кэһэр, сүрэҕи аһытар стреһи үөскэтэр, килиэккэ мембраналарын алдьатар.

90 мл этанол (икки бытыылка пиибэҕэ, биир бытыылка виноҕа оччо баар) сотору-сотору истэххэ, “арыгыһыт кардиомиопатията” диэн ыарыыга тиэрдэр.

Арыгыны арахпакка иһэр дьон хааннарын баттааһына наар үрдүүр. Гемаррогическай инсулга уонна “мерцательная аритмия” диэн сүрэх ыарыыта буулуур.

Итирик туруктаах киһиэхэ “бырааһынньыктаабыт сүрэх синдрома” диэн кэһиллии үөскүүр – сүрэх үлэтэ улаханнык кэһиллэр.

Арыгыттан үөскүүр, итирдэх аайы бэргээн иһэр сүрэх, тымыр ыарыылара:

- артериальнай гипертония;

- сүрэх үлэтин кэһиллиитэ;

- мерцательнай аритмия;

- сүрэх ишемическай ыарыыта;

- сүрэх эмискэ тохтоон өлүү;

- инсульт;

- арыгыһыт кардиомиопатията.

Саха сиригэр арыгы иһиитэ намтыыр

Саха сиригэр арыгылааһыны утары утумнаах үлэ барарынан, ол иһигэр “Чөл олохтоох сэлиэнньэ” бырайыак көмөтүнэн арыгыттан өлүү 2005 сыллаахха тэҥнээтэххэ 40 % түпсүтүн туһунан Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ иһитиннэрэр.

Өрөспүүбүлүкэбитигэр билигин 200 кэриҥэ арыгы атыытын олоччу боппут нэһилиэнньэлээх пуун баар.

Тымыр, хаан эргиирин ыарыыларыттан өлүү ахсаана, 2011 сылы 2025 сылы кытта тэҥнээбиттэринэн, 43,7 % түспүт.

Саха сирин олохтоохторо арыгыны иһэллэрэ 20 % намтаабыт.

Доруобуйа уопсастыбаннай киинэ сүбэлиир:

• Арыгыттан олоччу аккаастаныҥ – куттала суох доза диэн суох.
• Диспансеризацияны кэмиттэн кэмигэр ааһыҥ – хаан баттааһынын, холестерин, глюкоза таһымнарын хонтуруолга ылыҥ.
• Чөл олоҕу тутуһуҥ – элбэхтик хамсаныҥ, сөпкө аһааҥ, куһаҕан дьаллыктартан аккаастаныҥ – бу барыта сүрэх, тымыр ыарыытын сэрэтэр саамай бэрт ньымалар.