Арктика ыраахтааҕыта

• Үрүҥ эһэни биэс эрэ дойдуга көрсүөххэ сөп: Арассыыйаҕа, Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар, Канадаҕа, Норвегияҕа уонна Гренландия арыытыгар. 

• Биһиги дойдубутугар Новая Земля, Врангель арыытыгар уонна Франц Иосиф сиригэр үөскүүр. 

• Ыйааһына муҥутаабыта 800 кг тиийиэн сөп. Атыыр харамай орто ыйааһына 400-450 кг, оттон тыһыта 380 кг буолар.

• Олус ыраас, чэнчис. Аһаан баран, 15-20 мүнүүтэ оҥостон олорон (сытан) суунар. 

• Атыыр кыыл кыһын иһийбэт, утуйбат. Оттон тыһыта арҕаҕыттан тахсыбат, төрүү киирэр. 

• Сэтинньи ыйтан ыам ыйыгар диэри кэрчик кэмҥэ төрүүллэр. 

• Саҥа төрөөбүт эһэ оҕотун ыйааһына 450-750 г (ол аата дьуос саҕа) буолар. 

• Үрүҥ эһэ оҕолоро икки саастарыгар диэри ийэлэриттэн арахпаттар, үүтүнэн аһылыктаналлар.  

• Түүтэ чиҥ, ол эрээри олох даҕаны үрүҥ буолбатах, дьэҥкир өҥнөөх, күн уотугар маҥхайан көстөр эбит. Оттон тириитэ хара, сылааһы тутар. 

• Бэркэ харбыыр. Чааска 6,5 км барыан сөп. 

• Бофорт муоратыгар ийэ кыыл 9 күн иһигэр 687 км баран, рекорд олохтообута биллэр. 

• Үһүс халтаһалаах, онто хараҕын буурҕаҕа ытыллар хаартан, күн уотуттан харыстыыр. 

• Ортотунан 19 сыл олороллор, 25-тэригэр да тиийиэхтэрин сөп. 

• Тымныыны тулуйумтуо, ол иһин Сир саамай тымныы сирдэригэр олохсуйар. Икки хос халыҥ түүтэ, ис сыата хайа да тымныыттан харыстыыр, хаххалыыр. 

• Аарыма улахан харамай аа-дьуо хаамтаҕына, чааска 5 км барар. Оттон тиэтэйдэҕинэ, чааска 40 км түргэтиэн сөп.  

• Булугас өйдөөх булчут. Холобур, сиэртибэтин хараҕар көстүмээри,  хаары кытта силлиһээри, баппаҕайынан хара муннун саба туттар эбит. Бу өйүкэтинкөр!

• Кыһыл кинигэҕэ киирбит харамай ахсаана аҕыйыы турар. Кэнники кэмҥэ сүтэр-симэлийэр кутталлаах: Арктика уонна хотугу муоралар кытылларын уута киртийэр, мууһа сыллата балысханнык уулла турара бэлиэтэнэр, сокуону кэһэр булчут үгүс.  

• Бултааһын бобуулаах, үрүҥ эһэлэр олохторун кэтээн көрүү ыытыллар, тыыннаах хаалларар, быыһыыр туһунан араас ньымалар тобуллаллар. 

Саха сиригэр

 “Орто Дойду” зоопааркаҕа Колымана уонна Ломоносов диэн үрүҥ эһэлэр олороллор. Бастакы оҕолоро Хаарчаана 2016 сыллаахха төрөөбүтэ, билигин Санкт-Петербургтааҕы зоопаарка “сулуһа”. 

2019 сыллаахха Колыманалаах Ломоносов иккис оҕолоро төрөөбүтэ. Кинини Алмаз диэн ааттаабыттара, билигин Хабаровскайга “Приамурский” диэн зоосаадка олорор. 

Оттон 2023 сыл бүтүүтэ үрүҥ эһэлэр игирэлэммиттэрэ биллибитэ. Эһэ оҕолоро норуот куоластааһынынан Вилюй уонна Яна диэн аатынан сүрэхтэммиттэрэ. Саха сирин икки улахан өрүһүн аатын биэрэргэ Подольскай куораттан (Москуба уобалаһа) 8 саастаах Ваня Стребнев этии киллэрбитэ. Вилюйу  Екатеринбург куорат зоопааркатыгар ыыппыттара, онно Хатанга диэн үрүҥ эһэни кытта бииргэлэһиэхтээх.