Антоновкаҕа көстүбүт кылаат

1988 сыллаахха төрүттэммит. Бастакы салайааччыта история учуутала Галина Михайловна Рожина эбит.

Прасковья Михайловна Захарова, 2002 сылтан түмэл салайааччыта:

– Биһиги киэн туттар экспонаппыт –  нэһилиэкпитигэр 2012 сыллаахха көстүбүт кылаат. Бу туһунан музейга дьарыктанар эдэр чинчийээччи, үөрэнээччи Айсен Васильев үлэтигэр интэриэһинэй чахчылар бааллар.

Ол курдук, 20-с үйэҕэ сэбиэскэй былаас баайдык олорор ыаллары  кулаактааһыны  ыыппыт, сойуолаһыы саҕаламмыт. Онон сорохтор бэйэлэрин баайдарын кистиир буолбуттар.

2012 сыллаахха Антоновкаҕа  Строительнай уулуссаҕа өрөмүөн үлэтэ ыытыллыбыт. Манна олорор Николаевтар  дьиэлэрин таһынааҕы суолу көннөрөллөрүгэр дьикти түбэлтэ буолбут. Күтүөттэрэ Владимир Казаков ханаабаны лаппаахынан хаһа сылдьан, туох эрэ кытаанаҕы түөрэн таһаарбыт. Онто чугуун чаан үлтүркэйэ эбит. Салгыы  биир үрүҥ көмүс ньуоска тахсан кэлбит. Хаһарын тохтоппотох. Ол курдук барыта 5 үрүҥ көмүс улахан, 2   кыра ньуосканы, ону таһынан 40-тан тахса манньыаты булан таһаарбыт.

Манньыаттар ыраахтааҕы саҕана, 1868-1905 сылларга кутуллубуттар: 10-наах, 15-тээх, 20-лээх кэппиэйкэлэр.

Эбэлэрэ Валентина Ивановна “Дьиэҕэ олох киллэримэҥ. Сахалар киһи кистээбитин тыытыа суохтаахтар”, – диэбит. Онон кылааты сонно тута нэһилиэк дьаһалтатыгар илдьэн туттарбыттар.

Дьокуускайга ыытыллыбыт анаалыс түмүгүнэн харчылара үрүҥ көмүс уонна алтан булкаастаахтара биллибит. Барыларыгар штампалаах (бэчээттээх). Онно ким оҥорбута кытта бэлиэтэнэ сылдьар.

Холобур, биир ньуоскаҕа маннык суруллубут: ыйааһына – 73,6 грамм. Санкт-Петербурга оҥоһуллубут. Маастарын инициаллара “О.С.” диэн. 875 пробалаах. Бу кылаат уопсай сыаната 16 тыһыынча солкуобай эбит.

Ити проба диэн тугун Айсен Васильев чинчийэн көрбүт. Итиэннэ 875 проба ордук бөҕө буолар, токуруйбат, быһыыта уларыйбат, ол иһин биилкэлэри, быһахтары, ньуоскалары маннык пробалаах оҥороллор эбит диэн түмүккэ кэлбит. Оттон 925 пробалаахтар алтаннара 5 % буолар. Сымнаҕас, ол иһин быһыылара түргэнник уларыйар эбит. Ол иһин киэргэлгэ тутталлар.

Бу кылааты кытта чугуун үлтүркэйдэрэ, хаппыт хатыҥ туоһа уонна тимир коробка хаппаҕа бааллар. Балар кылаакка туох сыһыаннаахтарый диэн толкуйдаатахха маннык.  Мин санаабар, манньыаттары коробкаҕа укпуттар. Ньуоскалары сымнаҕас, сибиэһэй туоска суулаабыттар.  Итиэннэ барытын холбуу чугуун иһиккэ уган кистээбиттэр диэн сабаҕалыыбыт.

Бука таайдахха, бу кылааты 1917 сыллааҕы Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин кэнниттэн кистээбит буолуохтарын сөп. Тоҕо диэтэххэ, ити кэмҥэ баай дьону утарар оробуочайдар, бааһынайдар былаастара кэлбит. Тоҕо Строительнай уулуссаҕа сыппыта буолуой дии саныыбын. Ол саҕана Антоновка олох кыра, оттон бу сиргэ хойуу тыа, кылаат онно кистэммит буолуон сөп. Чугуун иһит тобохторо эрэ бааллар, туос аҕыйах, тимир коробка хаппаҕа эрэ баар.