Анна Флегонтова: «Хаамыы биир эрэ куһаҕан өрүттээх...»

Бүгүҥҥү дьоруойбут «Киин куорат» ааҕааччыларыгар бу дьарык туһатын, күн аайы төһөнү хаамарын кэпсээтэ, туһалаах сүбэлэри биэрдэ.  

Туохтан саҕаламмытай?

– Киһи бэйэтин туораттан көрбөт. Кэрэ аҥаардар күн аайы сиэркилэҕэ көрүнэбит, ол эрээри харахпыт үөрэнэн хаалар эбит. Биирдэ бэйэбин күөх экраҥҥа көрөн баран: «Аата, сүрүн!» – диэбитим. Дьиҥэр, уойбуппун билэр, ол эрээри наһаа итинник буоллум дии санаабат этим. Итиэннэ ырарга быһаарыммытым. Ону даҕаны Саҥа дьыл кэнниттэн, күүскэ аһаан-сиэн баран диэбит курдук (күлэр – Аапт.).

Ол курдук, тохсунньу 11 күнүттэн күн аайы хааман саҕалаабытым. Бастаан куорат пааркатыгар аспааллаах суолларынан сылдьарым. Бу санаатахха, паарка сирэ-уота итиччэ киэҥин билбэт эбиппин. Пааматынньыкка диэри тиийэн баран төннөрүм, оннук төттөрү-таары сылдьарым, 5 тыһыынча хардыынан сөп буоларым.

Биир үтүө күн бэйэбиттэн быдан аҕа саастаах дьахтары көрсүбүтүм. Кини биир олус үчүгэй суолу ыйан биэрбитэ, ол ыллыгынан бардахха, элбэх хардыыны оҥоруоҥ диэн сүбэлээбитэ. «Эн миэхэ хас сааһы биэрэҕиний?» – диэн ыйыппыта. Мин 60-чалаах дии санаабытым, 70-нуттан лаппа тахсыбыт эбит. Ыйааһына 100-чэкэ киилэҕэ тиийэ сылдьыбыт, хааман, билигин 60 киилэ буоллум диэн кэпсээбитэ. Санаан көр, үс сыл иһигэр аҥаардас хааман 40-ча киилэни бырахпыт. Олус үчүгэй түмүк буолбатах дуо?

Кинини көрсүөм иннинэ тымныы соҕус, эрдэ эбит, чэ, саас сылыйдаҕына тахсарым дуу дии сылдьыбытым. Билигин саныыбын ээ, арааһа, кинини Таҥара ыыппыт, билигин саҕалыаххын наада диэн тиэтэппит быһыылаах. Бэл, лаппа саастаах дьон ыйааһыннарын түһэрэллэр, мин арыый эдэр буоллаҕым дии санаабытым. Ол күнтэн кини ыйбыт ыллыгынан сылдьабын. Бастаан биир эргииртэн саҕалаабытым, ол 10 тыһыынча хардыы. Онтон аа-дьуо элбэтэн испитим.  Билигин 20 тыһыынчаттан түһэрбэппин. Күн аайы ортотунан 14-15 км хаамабын, 35 – 39 тыһыынча хардыыны оҥоробун.

– Ол аата куруук туос сатыы сылдьаҕын, массыынаттан олоччу аккаастаммытыҥ дуо?

– Куорат устун сатыы. Биллэн турар, оптовай маҕаһыыҥҥа эҥин массыыналанарга күһэллэбин. Ол эрээри күннээҕи нуормабын син биир толоробун.

Хаамар, аспын-үөлбүн тутуһар буолуохпуттан ыйааһыным түһэн барбыта. Ону дьүөгэлэрим өйдөөн көрөннөр: «Биһигини үөрэт», – диэбиттэрэ.

Саҥа саҕалааччыларга сүбэ:

5 тыһыынча хардыыттан саҕалааҥ. Хара бастакыттан организмы соһутар, куттуур наадата суох. Туох барыта кыраттан саҕаланар. Ол оннугар күн аайы кыралаан эбэн иһиҥ.

Доруобуйам тубуста

– Хаамыы киһи уопсай туругар барытыгар үчүгэйдик дьайар эбит. Биһиэхэ, тыйыс айылҕалаах сиргэ олорор дьоҥҥо, уҥуох, сүһүөх ыарыыта элбэх. 50-мар чугаһаатым, этэргэ дылы, саас да ыраатта. Бу иннинэ тобугум ыалдьан улаханнык эрэйдээбитэ, үс сылы быһа доҕолоҥноон хаама сылдьыбытым, чугас дьонум билэллэр. Өссө ыйааһыннаах баҕайы эрээри, сүүрэр этим. Ол тобукка куһаҕаннык дьайар, аны ковид уҥуохха, сүһүөххэ улаханнык охсор эбит.  

Хаамар буолуохпуттан тобугум ыалдьыбат. Сүрэҕим үлэтэ тубуста. Урут кыһын тымныыга аллергиялаан муннум бүөлэнэрэ, эмэ суох сатамматым, хааппылабын укта сылдьан куттарым. Бу кыһын харахтан сыыһы ылбыт курдук, ол кыһалҕабын умуннум. Аны урут саас аайы тыллыы кэмигэр эмиэ аллергиялаан хараҕым кытарара, муннум бүөлэнэрэ, «Цетрин», «Супрастин» олоҕум аргыстара буолаллара. Быйыл сайыны этэҥҥэ көрүстүм.

Хаамыы биир эрэ куһаҕан өрүттээх... Киһи наһаа хараарар эбит. Дьиҥэр, бэйэм төрүкү маҥан дьахтарбын ээ, быйыл саҕа хараарбытым суох (иккиэн күлэбит – Аапт.). Кыһыҥҥы күн эмиэ киһи сирэйин сиирин хантан билиэмий. Онон мантан ыла күнтэн харыстанан, сылы эргиччи SPF кириэминэн туттуохха наадатын биллим.

Санаан көр, үс сыл иһигэр аҥаардас хааман 40-ча киилэни бырахпыт. Олус үчүгэй түмүк буолбатах дуо?

Дьиссипилиинэ эрэ быыһыыр

– Эн кыһын хааман саҕалаабыккын, сааһы уҥуордаан, күөххэ үктэннибит. Дьыл ханнык кэмигэр хаамар ордук эбитий?

– Хайа да кэмҥэ! Кыһын бэйэтэ туспа кэрэлээх. Тыбыс-тымныыга сибиэһэй салгыҥҥа тахсар саҕа үчүгэй суох. Арай таҥаһыҥ халыҥа хамсанарга арыый мэһэйдиир.

Сайын үчүгэйэ диэн таҥаһыҥ чараас, ол эрээри кумаардаах, үөнэ-көйүүрэ элбэх. Тыа быыһыгар хаамар буолан, быыла суох. Аны туран, куорат устун хаамарга светофор элбэх буолан, киһи тэтимин ыһыктан кэбиһэр. Онон пааркаҕа хаамар ордук.     

– Биир да күн сынньаммаккын дуо? Сүрэҕэлдьээри гыннаххына, бэйэҕин хайдах сааһыланаҕын?

– Хаамыахпыттан барыта холбоон түөрт күнү көтүттүм. Ону даҕаны гостуруолга сылдьан, сарсыарда эрдэттэн айаҥҥа турунар буолан.

Сынньаммаппын. Хааман истэҕиҥ аайы улам ылларан иһэр эбиккин, тугуҥ эрэ тиийбэт курдук буолар. Этиҥ-сииниҥ, организмыҥ эрэйэр.  

Мотивация бүгүн баар, сарсын суох буолуон сөп. Холобур, ким эрэ ырбытын биидьийэҕэ көрөн, оннук түмүгү ситиһиэххин баҕарыаҥ, онтон сарсыныгар уостан хаалыаҥ. Онуоха дьиссипилиинэ эрэ быыһыыр.

– Сөптөөҕүн ырдым, сыалбын-сорукпун ситистим диигин дуо?

– Дьон хараҕар наһаа ырбыт курдук көстөбүн, ол эрээри бэйэбин билэр буоллаҕым, өссө даҕаны 6 киилэни быраҕыахпын наада. Ыксаабаппын, Саҥа дьылга диэри аа-дьуо түһэриэм. Манна биири этиэхпин баҕарабын: сорохтор наһаа түргэнник ыра сатыыллар. Биир нэдиэлэ хааман баран ырбатым, туһалаабата, миэнэ буолбатах эбит диэн тохтоон хаалаллара олох сыыһа. Саамай сүрүнэ ыксаамыахха наада. Тулуур уонна дьулуур баар буоллаҕына, син биир үтүө түмүккэ кэлэҕин. Ол иһин дьиссипилиинэ уонна бириэмэ наада диэн наар этэбин.

Саамай сүрүнэ ыксаамыахха наада. Тулуур уонна дьулуур баар буоллаҕына, син биир үтүө түмүккэ кэлэҕин.

***

Сэргэх сэһэргэһээччим уоппускаҕа бараары сылдьар. Дойдутугар Чурапчыга тахсар дьоллоох кэмин долгуйа күүтэр, сир аһа ситэрин кэтэһэр. Сылаас дойдуга таласпат, Саха сирин сайынын туохтааҕар да ордорор.

Анна Флегонтова «Киин куорат» ааҕааччыларыгар баҕа санаатын тиэрдэр:

– Хаамыҥ, чөл олоҕу тутуһуҥ, чэгиэн-чэбдик сылдьыҥ. Бэйэ-бэйэбитигэр харыстабыллаахтык сыһыаннаһыаххайыҥ. Туох баар үчүгэйи, кэрэни баҕарабын.