Ананий Петров: «Аҕабар эппит тылбын толордум!»

Бүгүҥҥү «Эр бэрдэ» рубрика ыалдьыта – сахалартан соҕотох «Албан аат» уордьан толору кавалера Дмитрий Ананьевич Петров төрөппүт уола, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тутааччыта, Дьокуускай куорат олохтооҕо Ананий Дмитриевич Петров.

– От ыйын үтүө күнүнэн, Ананий Дмитриевич! Бүгүн аҕа оруолун, булт-алт, үлэ-хамнас туһунан кэпсэтиэх. Эн сахалартан соҕотох «Албан аат» уордьан толору кавалера Дмитрий Ананьевич Петров тус холобуругар иитиллибит дьоллооххун.

– Айылҕа сокуонунан төрүттэрбит барахсаттар олох иһин охсуһан, туруулаһан олорбуттара. Маннык тыйыс айылҕалаах норуот күүстээх санаалаах буоллаҕына эрэ, норуот быһыытынан тыыннаах хаалар, удьуорун салҕыыр. Бу орто туруу-бараан дойдуга эр киһи олоҕу оҥоро, салгыы кэлэр. Олох эр киһи тула хамсыыр. Омук быһыытынан күн бүгүн тыыннаахпыт – бу эр киһи сабыдыалынан, кини олоххо дьулуурунан салаллар, олохтонор.

Биһиги аҕабыт Дмитрий Петров сүрдээх сэмэй киһи этэ. Өбүгэтин Олоһуйаны удьуордаан булчут ааттааҕа, үлэһит үтүөтэ аатырара. Бэйэм ыал улахан уола буолан, оҕо сааспыттан үлэни батыһан улааппытым. Аҕабыт сэрииттэн инбэлиит буолан эргиллин, оҕолор бары даҕаны киниэхэ илии-атах буолбуппут.

Биһиги киһи буоларбытыгар аҕабыт сүҥкэн оруоллаах, кини холобурунан иитиллибиппит. Мин кэннибиттэн үс кыыс төрөөбүтэ, бэһис, алтыс оҕолор  уолаттар. Бас-көс киһи буол диэн, аҕам аҕыс сааспар бастакы хотуурбун уонна саабын бэлэхтээн турар. Онон аҕам ийэбэр, бииргэ төрөөбүттэрбэр өй-санаа, көмө буоларбар бэлэмнээн барбыта. Эрдэ үлэҕэ эриллибитим, 13-14 сааспыттан улахан киһи нуорматыгар «Коммунизм» холкуоска оттоон саҕалаабытым. Ити 1963-1964 сс. үлэлээбитим. Сыыйа моой оттооһуҥҥа көспүтүм. Онус кылааска 1 гектар оту охсор буоларым. Бу соторутааҕыта «Коммунизм» холкуостан Махтал сурукпун таба түбэһэн көрөн, оҕо сааспын санаан ылбытым.

– Эйигин улахан булчут дииллэр...

– Булт диэн саханы саха дэппит үгэспит. Саха бултаабатаҕына саха буолбат буоллаҕа. Булчут буолуу өбүгэттэн кэлэр. Өбүгэбит Олоһуйа аҕа ууһа улахан булчут, эт-хаан өттүнэн кыанар дьон. Онон, хаан тамайан, көннөрү булчуту ааһа түһэн, улахан «азартаах» булчуппун. Бастакы куспун аҕыс сааспар аҕам бэлэхтээбит саатынан ытан турабын. Онтон ыла булчут хааным уһуктан, билиҥҥэ диэри хара тыаттан арахсыбаппын. Олоҕум аргыһа Надежда  Ивановна «тыаҕа кырыыланан, байбатыҥ да, үчүгэй карьера да оҥостубатыҥ» диэбитэ эмиэ да оруннаахха дылы. Булт абылаҥа күүһэ бэрт буолан, хоту Аллайыахаҕа тиийэ сылдьыбытым. Дьүкээгир омук олорор сирэ-уота биһигини олус истиҥник көрсүбүтэ. Мааны айылҕа, Индигир өрүс, булт арааһа, үтүө-мааны олохтоохторо билиҥҥэ диэри үтүө өйдөбүл буолан сылдьаллар. Аллайыахаҕа түөрт сыл сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитим. Оҕолор оскуоланы бүтэрэллэригэр куоракка көһөн кэлбиппит. Кинилэри үөрэттэрээри, олохтоору. Жатайга нефтебазаҕа дириэктэри солбуйааччынан үлэлээбитим.

– Эн холобургар көрдөххө, спорка ситиһиилэр үлэни кыайа-хото тутууну кытта ыкса ситимнээхтэр эбит....

– Инники эппитим курдук, оҕо сааспыттан ийэлээх аҕабар көмөлөһөн үлэлии улааппытым. Спорт иннинэ дьоммун ахтан ылыым. Аҕам сэрииттэн ылбыт эчэйиититтэн доруобуйата мөлтөөн, 1971 с. олохтон туораабыта. Онон ийэм уҥа илиитэ буола түспүтүм. Бырааттарым миигиттэн кыралар. Ийэбит Александра Гаврильевна биһигини соҕотоҕун атахпытыгар туруорбута. Улуустааҕы балыыһаҕа 33 сыл поварынан үлэлээбитэ. Минньигэс астаах хаһаайка, үлэни барытын кыайара-хоторо. Урут повар аһын эрэ астаабат, муус-мас киллэриитэ, ууну таһыы уо.д.а барыта киниэхэ сүктэриллэр. Ийэбэр көмөлөһө диэн сарсыарда 5 чааска барсан, маһын хайытан киллэрэрим, мууһун таһарым. Үлэлии үөрэнэн, удьуорум этитиитинэн даҕаны, спордунан дьарыктаммытым. Оройуоммар ыстаныыларга уонна сүүрүүгэ уон төгүллээх чөмпүйүөн аатын сүкпүтүм. Василий Большаков, Василий Захаров, Владимир Кононов буолан эстафетаҕа рекордпут өргө диэри куоһарыллыбатаҕа. Аармыйаттан кэлээт үлэлии киирбитим. Бастаан утаа икки сыл «Урожай» ДСОҕа инструктордаабытым, онтон биэс сыл бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитим. 1970-1975 сс. спорду кытта ыкса сибээстээхтэр. Онон да бүппэтэҕэ, эт-хаан сайдыытыгар, бэйэ доруобай буолуутугар куруук эрчиллэ, хаама-сиимэ сырыттаҕым.

– Тутууга уһуннук үлэлээн кэллин.

– Тутуу – олохпут сайдыыта. Тутуу ханна барар да, олох усулуобуйата үчүгэй буолар. Спорт эйгэтигэр үлэлии сырыттахпына, райком бюротун уурааҕынан, саҥа тэриллибит «Межсовхозстрой» тэрилтэҕэ салайааччы солбуйааччытынан аныыллар. Эдэр ыччаты тутууга сыһыарыыга элбэх үлэни ыыппытым. Икки сыл үлэлээппин кытта аны райсэбиэккэ инструкторынан аныыллар. Онно да икки сыл үлэлэппиттэрэ. «Межсовхозстрой» ПМК буола уларыйыытыгар, салайааччынан анаабыттара. Манна алта сыл салайбытым. Дойдубар уопсай дьиэлэри, тэрилтэлэри туттарбытым. Билигин көтүллэрэ көтүллэн бүттэ. Саҥа кэм саҥа тутуулары ирдиир буоллаҕа. Таас тутуу үйэтэ кэллэ. Олох оннук сайынна. Арай  бөһүөлэк киинигэр 120 миэстэлээх уопсай дьиэ диэнинэн тутуллубут, ол эрээри Амбулаторияҕа уларытыллан оҥоһуллубут тутуубут турар. Ити сыл хас да саҥа төрөөбүт оҕо өлөн, уопсай дьиэбит бырайыага уларытыллан, Амбулатория буолан, ол күһүн үлэҕэ киирбитэ. Совмин уурааҕа оннук этэ. Бөһүөлэккэ дьыссаат тутуута сытыытык турара.  Райпо бэрэссэдээтэлэ Василий Кашкинныын «Солнышко» оҕо саады туттарбыппыт. Оччотооҕу методист Аграфена Тистяхова миигин салгыы хонтуруолга ыллын диэн, кэргэммин Надежда Ивановнаны сэбиэдиссэйинэн аныыр. Көр, оннук инникини көрөн дьаһаналлара. Кэнники 20-тэн тахса сыл Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тутааччыта, таатталар дьолбутугар күтүөппүт Александр Ханин салайар «Монтажник» ПК-ҕа солбуйааччынан үлэлээтим. Мин хоту улуустарга – Булуҥҥа, Үөһээ Дьааҥыга, Муомаҕа уо.д.а. оскуолалары, дьыссааттары тутууга үлэлээн кэллим. Онон олохпун тутууга анаатым диэхпин сөп. Үлэбин сыаналаабыт ытыктыыр биир дойдулаахпар Александр Михайловичка, тэрилтэм тутаах салайааччыларыгар махталым муҥура суох.  Төрөөбүт дойдум өрөспүүбүлүкэ таһымнаах тэрээһини үрдүк таһымҥа ыыппытыттан ис сүрэхпиттэн үөрэбин. Ахтар-саныыр Тааттам күн түүн сайда турарыттан астынабын. Куоракка олохсуйа кэлиибэр, дойдубутуттан ситиммитин быһымаары, суруйааччылар Василий Тарабукин, Н.Е. Винокуров-Урсун, Таатта нэһилиэгин баһылыгынан үлэлээбит Василий Сергеев уонна Афанасий Федоров, Ирина Бояринова уо.д.а. буоламмыт, «Таатта» түмсүүнү тэрийбиппит. Түмсүү бастакы салайааччытынан таһаарыылаахтык үлэлээбитим, түмсүү Устаабын оҥорбутум. Бу үтүө үгэс саҥа кэм ыччаттарынан салҕанар.

– Түмүккэ...

– Олохпун аҕам этиитинэн, кини үөрэҕинэн олорон кэллим. Ол – дьолум. Ситиһиим, үлэм барыта аҕабар ананар. Аҕам удьуора оҕолорбунан, сиэннэрбинэн, хос сиэмминэн салҕанар.

– Ананий Дмитриевич, кырдьыга даҕаны, сулустаах аҕаҥ олоҕун салҕаан, кини этэн хаалларбытын ситиспиккинэн барыбытыгар холобур буолаҕын. Этэҥҥэ буол!

Хаартыскалар:
Дьоруой тиксэриитэ