Александр Павлов: «Тэрилтэ быһыытынан үлэлиир эргиччи үчүгэй»

Хаҥалас улууһун II Малдьаҕарыгар үлэлии-хамныы олорор «Бөртө сылгы собуота» ХЭТ Саха сиригэр тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар тэрилтэлэртэн биир бастыҥ көрдөрүүлээхтэрэ диэтэхпинэ, бука, сыыспатым буолуо. Тэрилтэ күн бүгүн племенной сылгыны, ынах сүөһүнү эрэ иитиинэн буолбакка, олохтоох оҥорон таһаарыыны кыайа тутар, соҕотуопкалыыр «Бөртө» ТХПК-лаах, бородууксуйатын батарар маҕаһыыннардаах, остолобуойдаах. Бу инньэ сэбиэскэй кэмтэн, «Булгунньахтаах» сопхуостан, силис тардар хаһаайыстыбаны 20-ттэн тахса сыл биир дириэктэр салайан кэллэ. Тыа хаһаайыстыбата үгүс сылларга олохтоохтук дьарыктаныах диэтэххэ, үгүс сыраны, мындыр толкуйу, күүс үлэни эрэйэр салаа. Ханнык баҕарар тэрилтэ сайдыы суолун тутуһан инники диэки эрэллээхтик хардыылыырыгар ылсыбыт үлэтигэр ис сүрэхтэн бэриниилээх салайааччы оруола улахан. 
Бүгүҥҥү хаһыаппыт ыалдьыта «Бөртө сылгы собуота» ХЭУо салайааччыта Александр Васильевич Павловтыын олох-дьаһах, үлэ-хамнас тула кэпсэтэбит.

– Александр Васильевич, бэйэҥ, дьиэ кэргэниҥ туһунан, тыа хаһаайыстыбатын эйгэтигэр хайдах сыстыбыккын ааҕааччыларга билиһиннэр эрэ.

– Бэйэм Томпо Кириэс Халдьаайытыгар төрөөбүтүм. Аҕам холкуостаах боростуой үлэһит этэ, биригэдьииринэн эҥин үлэлээбитэ. Ийэм өр кэмҥэ ыанньыксыттаабыта, оттон сааһыран, доруобуйата мөлтөөн баран даҕаны, таах олорбокко, кулуупка остуорастаабыта. Бииргэ төрөөбүттэр биэспит. Мин бэйэм кыра эрдэхпиттэн тыа хаһаайыстыбатын эйгэтигэр сылдьыбыт, улааппыт киһибин. Урут сопхуос саҕана «Оскуола – производство – үрдүк үөрэх» диэн хомсомуол путевкатынан хотоҥҥо үлэлии тахсыы диэн баар этэ. Онон 1979 с. оскуоланы  бүтэрээт даҕаны, 1981 с. саас аармыйаҕа барыахпар диэри хотоҥҥо ыччат сүөһүнү көрүүгэ үлэлээбитим.

Аармыйаттан кэлээппин кытта абаҕам Уйбаан Уйбаанабыс Павлов, эмиэ тыа хаһаайыстыбатыгар өр кэмҥэ үлэлээбит киһи, «бу тыа хаһаайыстыбатын суолун тутус, Красноярскайга баран үөрэн» диэн ыйан ыыппыта. Тоҕо чопчу оннук сүбэлээбитин билбэппин. Кэлин, түспэтийэн баран, баҕар, аһара сытыым иһин Дьокуускайга батан сылдьыа суоҕа диэбитэ буолуо диэн саныыбын.

Красноярскайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын теникумугар каадырдары салайар салааҕа үөрэммитим. Үөрэнэ сылдьан кэргэммин, бу дойду кыыһын, билсибитим. Кини пединститукка физик учуутал идэтигэр үөрэнэр этэ. 1985 сыллаахха үөрэхпин бүтэрэн кэлэрбэр тыа хаһаайыстыбатын миниистиринэн Михаил Ефимович Николаев үлэлиирэ. Киниэхэ киирэммин Улахан Ааҥҥа анаппытым. Оччолорго «Булгунньахтаах» сопхуос диэн этибит. 1987 с. ыал буолбуппут. 1988-89 сс. сопхуоспут араарыллан, биһиги «Улахан Аан» сопхуоһа диэн буолбуппут. Мин онно сүөһүгэ биригэдьиир-зоотехнигынан үлэлиирим. Ити кэмҥэ 1989 с. төрөппүттэрим ыарытыйаннар, дойдубар Кириэс Халдьаайыга баран 1994 сылга диэри отделение управляющайынан үлэлээбитим.

Онтон ыһыллыы-тоҕуллуу буолан, 1995 с. манна төттөрү көһөн кэлбиппит. Бу хаһаайыстыбаҕа 1996 сылтан үлэлиибин. Бастаан сылгыга зоотехнигынан киирбитим. Кэргэним Александра Петровна оскуолаҕа физика учууталынан биир идэҕэ үлэлээн кэллэ. Уоллаах кыыс оҕолоохпут. Уолбут билигин «Анаабыр алмаастарыгар» үлэлиир. Ыал, уол уонна кыыс оҕолоохтор. Кырабыт – кыыспыт – ХИФУ-га исписэлиис. Кэргэнэ тимир суол үөрэхтээх, ол эрээри билигин чааһынай тырааныспар хампаанньатыгар үлэлии сылдьар. Биир кыыс оҕолоохтор, мурун бүөтэ саамай кыра сиэммит. Дьэ ити курдук, Улахан Ааҥҥа дьиэ-уот туттан, олохсуйан олордохпут дии.

– Хаһааҥҥыттан племенной хаһаайыстыба буолбуккутуй?

– 1999 с. бастакы бэрэсидьиэммин Михаил Ефимович Николаев «племхаһаайыстыба буолуҥ, онно элбэх сылгыланыаххытын наада» диэн сорук туруоран, дириэктэрбин Александр Степанович Максимовы кытта 200-тэн тахса убаһаны ииппиппит. Абытай үлэ этэ. Олус үчүгэй, үлэлэрин кыайа тутар сылгыһыттар бааллара. Бары күүспүтүн түмэн үлэлээн, этэҥҥэ кыстатан, эһиилигэр сылгылары хомуйан, үлэ бөҕөнү көрбүппүт. 2005 с. биһигини дьэ федеральнай статустаах племенной хаһаайыстыба оҥорбуттара. Приленскэй боруода, өрүс эҥээринээҕи саха сылгыта диэн. Уонна билигин ынах сүөһүгэ холмогор боруодаҕа эмиэ племенной диэн буолабыт.

– Өр кэмҥэ тирэхтээх хаһаайыстыба буолан үүнэн тахсыаххытыгар диэри өйөһөн-өйдөһөн тэҥҥэ үлэлээн кэлбит дьонуҥ өйөбүлэ улахан оруоллааҕа буолуо?

– Дьылҕабар махтанабын, билигин кэннибин эргиллэн көрдөхпүнэ, син табыллан үлэлээбит курдукпут. Бииргэ үлэлэһэр олус үчүгэй исписэлиистэрим бааллар: Ульяна Степановна Семенова диэн зоотехнигы кытта уруккуттан бииргэ үлэлии сылдьабыт. Анна Ивановна Федорова диэн буҕаалтырдаахпыт. Уонна оттон исписэлиистэрбит бары да олус үчүгэйдэр. Төһө даҕаны хамнаспыт оннук улахан буолбатаҕын иһин, бары күн бүгүҥҥэ диэри бэриниилээхтик үлэлии сылдьаллар. Онон үлэни үлэлээн кэллибит, үлэлии да сылдьабыт диир кыахтаахпыт.

– Сылгы собуотун дириэктэрин быһыытынан хаһааҥҥыттан үлэлээбиккиний?

– 2000 с. М.Е. Николаев этиитинэн «Якутия» ФАПК-ҕа сыһыарыллыбыппыт. Онтон 2003 сыллаахха ФАПК салайааччыта Петр Семенович Ефремов миигин дириэктэринэн аныыр. Онтон ыла ол бурҕалдьыны кэтэн, күн бүгүҥҥэ диэри үлэлии сылдьабын. «Якутия» ФАПК-ны кытта бииргэ үлэлээбиппит кэннэ, 2008 с. «Анаабыр алмаастарыгар» сыһыарбыттара. Онтон 2019 с. биһигини төттөрү ылбыттара. Ити кэмтэн «Туймаада» ФАПК агрохолдинг диэн буолбута. Билигин ол иһинэн, агрохолдинг тэрилтэтигэр киирэммит, үлэлии сылдьабыт. Биирдэ Петр Семенович: «Тугу үлэлээн кэллиҥ?» – диэн ыйыппытын: «2003 с. эн миигин дириэктэрдээ диэн анаабытыҥ дии. Онтон ыла бу үлэм киниискэтигэр биир суругунан сылдьабын», – диэбитим. Ону үөрэ истибитэ.

– Сылгы собуота күн бүгүн туох салаалардааҕый, хас эбийиэктээҕий?

– Үлэ туһунан кэпсиир буоллахха, кыах баарынан үлэлээн кэллибит. Анал бырагыраамаларынан 4 хотону туттардыбыт: үс ыанньык киэнэ, аҥаардыы өттүлэригэр молокопроводтаах, благоустроеннайдар: туалеттаахтар, душтаахтар. 2023 с. биир хотоммутун эккэ диэн уотууга турар сүөһүгэ анаан туттарбыппыт. Тэрилтэбит күүһүнэн (хозспособынан) 3 хотону туттубут. Биир хотону сайылыктааһынынан ылбыппыт, Харыйалаах Арыыга туттан турабыт. Ити курдук, уопсайа 8 хотонноохпут. Маны таһынан бырагыраамаларынан эдэр үлэһиттэрбитигэр дьиэ туттарабыт. Бу курдук ылбычча аахтахха, бу нэһилиэккэ 20-ттэн тахса дьиэни туттардыбыт. Былырыын 2024 с. миниистирбит Артем Александрович өйөөн, федеральнай бырагыраамаҕа кыттаммыт, бастакы пилотнай бырайыагы киллэрэммит, дьиҥэр, үс дьиэ диэн эрээри, биир улахан дьиэни ортотунан быыһааммыт, 4 дьиэ оҥорбуппут. Манна билигин үс ыалы олордобут. Биир гаастаах, душтаах дьиэбитин саҥа исписэлиистэргэ диэн бэлэмнээн туруорабыт. Үс сайылыкпытыгар, эмиэ бырагыраамаҕа кыттаммыт, дьоммут саҥа дьиэлэргэ олороллор. Мондурах диэн сайылыкпытыгар агрохолдинг көмөлөһөн уонна эмиэ минсельхоз бырагырааматыгар кыттаммыт, олус үчүгэй типовой дьиэлэри тутан туруорабыт. Оннооҕор манна, Улахан Ааҥҥа да мээнэ суох сырдык, улахан дьиэлэр.

– Тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар тэрилтэ быһыытынан үлэлиир чааһынайтан туох ордуктааҕый?

– Биһиги билигин 9 сылгы базалаахпыт, дьону үлэҕэ көҕүлүү сатыыбыт. Сыалбыт-сорукпут, тэрилтэбитин тутарбыт диэн – чааһынай билигин сайдар кыаҕа кыра, судаарыстыба өттүттэн кэтэх хаһаайыстыбаҕа көмө көрүҥэ аҕыйах. Холобур, тэрилтэ быһыытынан биһиги үлэһиттэрбитигэр атын тэрилтэлэр курдук икки сылга биирдэ, Арассыыйа иһигэр, соҕуруу барар бырайыастарын толору уйунабыт. Кэргэннэригэр буоллун, оҕолоругар буоллун. Үлэһиттэрбит, эдэр дьоммут кэлин соҕуруу сынньана үгүстүк барар буоллулар. Массыынанан бардахтарына, уматыктарын, уоппускаларыгар өрөспүүбүлүкэ иһигэр айаннаатахтарына эмиэ айаннарын сыанатын төлүүбүт. Үлэһиттэрбит бары уоппускалаахтар, бүлүтүөннээхтэр. Ыарыйдахтарына, туох эмэ кыһалҕаланнахтарына эҥин харчынан көмө оҥоробут. Күрэхтэһиилэргэ тэрилтэ быһыытынан элбэхтик спонсордыыбыт. Онон тэрилтэ баара эргиччи үчүгэй курдук, дьоммут эмиэ ону өйдүүллэр.

– «Бөртө» сылгы собуота» ХЭУо элбэх салаалаах хаһаайыстыба.

– Биһиги ынах сүөһүнэн да, сылгынан да дьарыктанар хаһаайыстыба буолабыт. Сир оҥоһуутунан эмиэ дьарыктанабыт, туораахтаах култуураны ыһабыт.  3 маҕаһыыннаахпыт, «Аартык» диэн остолобуойдаахпыт.

– Эһиэхэ тыа хаһаайыстыбатын устудьуоннара үгүстүк быраактыкаларын барар буолуохтаахтар.

– Күһүн тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин бырагырааматынан АГАТУ уонна СХТ устудьуоннара – переработчиктар, зоотехниктар, осеменатордар, бэтэринээрдэр – кэлэн быраактыкаланаллар. Дьиҥнээх тыа хаһаайыстыбатыгар хайдах-туох үлэ барарын уу харахтарынан көрөн, эт кулгаахтарынан истэн үөрэнэн бараллар. Устудьуоннарбыт манна кэлэллэрин наһаа сөбүлүүллэр. Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин анал  бырагырааматынан бу оҕолорбутун хамнастыыр буоллубут, босхо үлэлэппэппит. Күҥҥэ тыһыынчаттан тахса солк. хамнас аахсаллар, 3-тэ босхо аһыыллар, олороллоругар бары өттүнэн табыгастаах: дьиэ иһигэр душ, туалет эҥин барыта баар. Бу сотору эмиэ практикант оҕолору аҕалыахтаахпыт. Ыһыы үлэтиттэн саҕалаан хаһаайыстыба кыстыкка оннун булуор диэри, идэһэ кэмигэр эҥин, оҕолор кыттаннар күүстээхтик үлэлииллэр. Сорох оҕолор хаһыс да сылларын бэйэлэрэ баҕаларынан кэлэллэр.

– Собуот билигин хас үлэһиттээҕий?

– Биһиги икки тэрилтэнэн үлэлии олоробут: сылгы собуота уонна соҕотуопкалыыр үлэлээх «Бөртө-Ас» ТХПК, холбоон 84 үлэһиттээхпит. Суолбут-ииспит ыраах буолан уонна оттон аҥаардас соҕотуопкалааччыга сэлээннээн баран олорбот сыалтан маннык тэриммиппит. Өссө 2000 сыллардаахха Петр Ефремович Семенов биһигини «Якутия» ФАПК-ҕа ыларыгар ырыынак эйгэтигэр хайдах үлэлииргэ үөрэппитэ. Инньэ гынан, бастаан сүөгэйбитин дьааһыгынан тута сылдьаммыт маҕаһыыны кэрийэр эбит буоллахпытына, билигин үс маҕаһыыннаахпыт: куоракка киоскалаахпыт уонна Покровскайга, Улахан Ааҥҥа бааллар. Ити курдук иккис тэрилтэни тэриммиппит. Билиҥҥитэ иккиэннэрин бэйэм салайабын.

– Бородууксуйаны ылыы хайдаҕый? Тугу соҕотуопкалыыгыт?

­– Эт, үүт тутабыт. Эппитин соҕотуопкалыыбыт. «Анаабыр алмаастара» улахан тэрилтэ нөҥүө эт туттарабыт. Туттарар эппит ахсаанын таһымын сыллата улаатыннаран иһэбит. Ынах этин 25 туоннаттан быйыл 33 туонна гынныбыт, убаһа этин – 12 туонна. Үчүгэй сыанаҕа туталлар, сыл аайы гарантиялыыллар. Түгэни туһанан бу «Анаабыр алмаастара» тэрилтэ салалтатыгар улахан махталбытын тириэрдэбит. Тыа дьонун өйдөөн, өйөөн, бу курдук эппитин биһигиттэн тутан олороллоругар. Бородууксуйа чааһын кэпсиир буоллахха, үүт ас 6 көрүҥүн оҥоробут: арыы, сүөгэй, кефир, йогурт уонна сайыҥҥы кэмҥэ быырпах, кымыс эбиллэр. Эт бородууксуйабыт элбэх, 20-ттэн тахса көрүҥү оҥоробут. «Бөртө» ТХПК сылга ортотунан 300-350 ынах сүөһүнү идэһэлиир.

– Каадыр боппуруоһун таарыйдахха, үлэһит тиийэр дуо?

– Манна сыһыаран биир хомолтобун этэн ааһыым: тыа хаһаайыстыбатын эйгэтин үөрэнэн бүтэрбит ыччат олохсуйа, үлэлии кэлбэт, быраактыкаларын баралларыгар саллаллар дуу, хайдах дуу... Технолог, бэтэринээр тиийбэтэ сытыы кыһалҕа. Биир бэйэбит олохтоох кыыспытын СХТ-га бэтэринээргэ кэтэхтэн үөрэттэрэ сылдьабыт. Оттон биир учуутал идэлээх кыыспытын технолог оҥорон, эмиэ кэтэхтэн үөрэттэрэбит. Үүт уонна эт өттүгэр маннык үөрэхтээх үлэһиппит күн бүгүн суох. Аны ирдэбил олус кытаатта, инньэ гынан ити өттүгэр эрэйи көрөбүт. Үлэһиттэрбитин хамнастаары, тэрилтэбитин син биир үлэлэтэ турабыт, бэйэлэрэ да баҕаран туран үлэлиир энтузиаст дьон. Каадыр туһунан, уопсайынан этэр буоллахха, биллэн турар, үлэһит илии сааһырда. Олохтоох дьон бары кэриэтэ үлэттэн тохтоон эрэллэр, олох аҕыйах киһи хаалла. Кэлии дьон үлэлии сылдьаллар, олор хамнас үрдүүрүн ирдииллэр, ирдэбиллэрэ олох атын, бэрээдэк да өттө оннук. Тулуйаммыт, өйдөөммүт үлэлэтэ сылдьабыт. Манна саамай инники күөҥҥэ тутар тутаах үлэһиппит – Ульяна Степановна. Бэйэтэ барытын көрөн-истэн, иилээн-саҕалаан, дьону үлэлэтэ сылдьар.

– Эдэр испсэлиистэргитигэр көрүллэр өйөбүлү үлэһиттэргит туһаналлар дуо?

– Билигин электроннай бүддьүөт тиһигэ киирдэ, инньэ гынан, барытыгар ирдэбил олус күүһүрэн, эккирэтиһии, сүүрүү-көтүү үксээтэ. Былырыын кыл мүччү 2023 с. саҕалаабыппытын тиһэҕэр тириэрдэн, дьиэлэри туттаран хаалбыппытынан киэн туттабыт. Хайдах эрэ мүччү-хаччы туттаран, бырайыакпытын оҥорторон, бырагыраамаҕа киирэн хаалбыппыт. Былырыын  ахсынньы 26 күнүгэр кыһыл лиэнтэни кырыйан дьиэлэрбитин киллэрбиппит. Биир дьиэбитигэр Юмшановтар диэн эдэр ыал киирбитэ. Уол биһиэхэ агрономунан үлэлии сылдьар, эргиччи идэлээх уол: тырахтарыыс, сыбаарсык даҕаны. Уопсайынан, билиилээх уол. Бэйэтэ Үөһээ Дьааҥыттан сылдьар, биһиэхэ күтүөт. Кыыс бэйэбит оҕобут, зоотехник үөрэхтээх. Биир кыыс оҕолооохтор. Ити 7х10-наах дьиэни үлэлииллэрин тухары диэн буор босхо биэрдибит. Икки дьиэбитигэр эмиэ икки эдэрчи ыал киирбиттэрэ. Олор эмиэ үлэлии-хамныы сылдьаллар. Бу маннык тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлиир-хамныыр дьону өйүүр бырагыраама өссө күүскэ үлэлээн, элбэх дьиэлэри туттараллара буоллар диэн баҕа санаалаахпыт. Оччотугар киин сиртэн ыччат дьон тыаттан ыраата тэйбэккэ, үлэлии кэлиэ этэ диэн саныыбын. Оччоҕо дьэ тыа сирэ сайдыа этэ. Билигин дьоҥҥо саамай кылаабынайа дьиэ-уот буоллаҕа дии. Аны уонна, тутуу туһунан кэпсэппиччэ, бу хотону туттарга олус аҕыйах бырагырааманы үлэлэтэллэр. Ол кэҥииригэр эмиэ баҕа санаалаахпын. Хотоннор эргэрэллэр. Биһиги бастакы панель хотоммутун 2013 с. туттарбыппыт. Онтубут номнуо эргэрэн, тимир тимир курдук ньалбааннара элэйэн эрэллэр. Бу маннык хотоннору элбэҕи тутар киһи бэрт буолуох этэ диэн баҕа санаалаахпыт.

– Уопсайа төһө сылгыны, ынах сүөһүнү көрөн олороҕут? Быйылгы кыстык хайдах ааста, төрүөх хайдаҕый?

– Сүөһүбүт-аспыт аҕыйаҕа суох. Быйылгы кыстыгы этэҥҥэ туораан эрэбит. Билиҥҥи туругунан 257 ынах төрөөтө. Ынах сүөһүбүт уопсай ахсаана былырыыҥҥы бастакы кыбартаал түмүгүнэн 1007 төбө эбит буоллаҕына, 1110 буолла. Бу мантан ыанара – 413. Сылгыбыт ахсаана арыый аччаата. Былырыын баччаларга 1-кы кыбартаал түмүгүнэн 802 сылгы баар эбит буоллаҕына, быйыл – 794. Төрүүр биэбит былырыын 538 этэ, быйыл – 509. Биэлэрбит төрөөн эрэллэр,10-тан тахса буолла.

– Үлэһит киһи үлэлиир кэмигэр сыаналаныахтаах дииллэр...

– Бу үлэбэр салалта өттүттэн сөптөөхтүк сыаналанан кэллим диибин. Тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлээбитим ыраатта, аҥаардас дириэктэрдээбитим 23 сыл буолла. 55-пин туоларбар СӨ тыа хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ ааты иҥэрбиттэрэ, нэһилиэк бочуоттаах олохтооҕо гыммыттара. Улуустан эмиэ элбэх наҕараадалаахпын, улуус тыатын хаһаайыстыбатын сайыннарыыга анал бэлиэлээхпин. Н.В. Федоров миниистир кэлэ сылдьан РФ кыһыл көмүс чаһылаах, түөскэ кэтэр бэлиэлээх грамотатын туттарбыта. Ити курдук сөптөөх хайҕалы ыла сылдьабын диибин.

Бу үлэбэр-хамнаспар, ситиһиилэрбэр исписэлиистэрбэр, үлэһит дьоммор махтанабын. Кинилэр өйөөннөр, үлэлээн-хамсаан кэллибит. Уонна оттон, дьиэ кэргэммэр махтанабын, олоҕум аргыһа кэргэммэр өйөһөн-өйдөһөн иллээхтик олорорбутугар. Үлэҕэ баттатан ардыгар киэһэ олох хойут да кэллэхпинэ, сылаас ас-үөл өрүү бэлэм буолар. Ийэбит өрөбүллэргэ миэхэ анаан ас бөҕөнү астаабыт буолар, онтун бэйэтэ да олус сөбүлүүр.

– Биирдэ эмэ бүппэт үлэттэн, түбүктэн сылайыы тыына биллэн ааһааччы дуо?

– Биллэн турар, хас биирдии киһи олоҕо эриэ-дэхси буолбат. Бэйэм сүөм түспэт, оптимист санаалаах киһибин. 2022 сыллаахха улаханнык ыалдьа сылдьыбытым. Эпэрээссийэни ааспытым. Хата, бу ыарыыны этэҥҥэ туорааммын, билигин кэтээн көрүүгэ сылдьабын.

– Үлэ үөһүттэн тэйэн ылыы хас биирдии үлэһит киһиэхэ сынньанан тыын ыларыгар улахан суолталаах. Иллэҥсийдэххинэ тугу дьарыктанаргын ордороҕун?

– Бу олоххо биир саамай сөбүлүүрүм айылҕаҕа сылдьыы, бултааһын буолар. Уоппуска ыллым даҕаны, эбэтэр Саҥа дьыллааҕы өрөбүллэргэ дойдум диэки куотабын. Дойдубар булчут убайбытыгар тиийэммит, сибээстэн-ситимтэн арахсан, цивилизацияттан тэйэн, араадьыйа да хаппат сиригэр тиийэн, 10-тан тахса хонук дууһалыын сынньанабыт, өбүгэлэрбит бултаабыт ыырдарынан сылдьабыт, бултаабыта, балыктаабыта буолабыт. Бу манна сүрдээҕин дуоһуйа астынан, сынньанан, эниэргийэ ылан кэлэбин. Сорохтор сынньана соҕуруу сылга иккитэ баран кэлэллэр. Мин сынньана соҕуруу олох сылдьа иликпин, барар былааным да суох. Биирдэ эмэ барбыт киһи диэн санаа киирээччи да, саллабын.

– Александр Васильевич, тыа хаһаайыстыбатын биир былдьаһыктаах кэмигэр быыс булан кэпсэппиккэр махтал буоллун! Тэрилтэҕит үүнэ-сайда турдун, этэҥҥэ буолуҥ!

Хаартыскалар:
Дьоруой тус архыыбыттан