Александр Кириллин: «Учуутал — киһи дууһатын инженерэ» диэн мээнэҕэ эппэттэр»

Хаһыаппыт бүгүҥҥү нүөмэрин ыалдьыта – Александр  Кириллин. Александр Моисеевич СӨ үтүөлээх учуутала, СӨ култууратын, үөрэҕин туйгуна, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо, СӨ ойуулуур-дьүһүннүүр бас түмэлин Эдуард Пахомов аатынан Бүлүүчээннээҕи художественнай галереятын салайааччыта.

– Александр Моисеевич, үөрэх дьыла саҕаланара чугаһаата. Үөрэнээччи уонна учуутал долгуйа кэтэһэр кэмэ. Онон учуутал быһыытынан үөрэх эйгэтин таарыйан кэпсэтиибитин саҕалыахха. Учуутал идэтэ бары идэни үөскэтэр идэ буолар диэн диэн мээнэҕэ эппэттэр...

– Биһиги көлүөнэ дьон хара төрүөхпүтүттэн, баҕар, ийэбит ис кургумугар да сылдьан буолуо, араадьыйаттан, быластыыҥкалартан кутуллар нарын ырыаны, кэрэ муусуканы истэн, эппитигэр-сииммитигэр иҥэрэн улааппыт дьоллоохпут. Оскуолаҕа үөрэнэр кэммитигэр уруһуй, ырыа, литэрэтиирэ, о.д.а. уруоктар нөҥүө учууталларбыт барахсаттар үгүс кэрэни иҥэрдэхтэрэ. «Учуутал – киһи дууһатын инженерэ» диэн мээнэҕэ эппэтэхтэрэ буолуо. Кинилэр үтүөлэринэн, көмөлөрүнэн биһиги кэрэлиин алтыһан, кэрэҕэ кыттыһан, кэрэни кэрэхсээн, кэрэттэн үөрэн улааппыппыт. Учууталларбыт Павел Гаврильевич Акимов, Ольга Ивановна Гуляева, Аида Гаврильевна Романова, Борис Николаевич Андреев, Николай Михайлович Данилов биһигини кэрэ эйгэтигэр сыһыарбыттара. Павел Гаврильевич, Ольга Ивановна, Аида Гаврильевна ырыаҕа, үҥкүүгэ үөрэтэллэрэ, уруок тас өттүгэр элбэхтик биһигинниин дьарыктаналлара, кэнсиэрдэргэ, кылаастар икки ардыларынааҕы көрүү-күрэстэргэ, улууска ыытыллар бэстибээллэргэ киэһэ хойукка диэри бэлэмнииллэрэ. Биһигини салайан гастролларга сылдьыһаллара, тэҥҥэ ыллаһан, үҥкүүлэһэн, үөрэн-көтөн... дьиэбитигэр дьоллонон аҕай кэлэрбит. Сааһыран олорон сөҕө саныыбын ээ, Павел Гаврильевич, зоотехник идэлээх киһи, кылгас кэмнээх куурустарга үөрэнэн, бэйэтэ утумнаахтык, дьаныһан туран үөрэнэн, дьарыктанан, нотнай грамотаны баһылаабыта, баяҥҥа эрэ буолуо дуо, турбаҕа, аккордеоҥҥа, о.д.а. музыкальнай инструменнарга бэркэ оонньуура, оскуолаҕа духовой оркестры тэрийбитэ, онно үгүс оҕону дьарыктаабыта, өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр мелодист буолбута. Кини ырыаларын норуот уоһуттан түһэрбэккэ ыллыыр, ыллыа да турдаҕа. Оркестрга дьарыктаабыт оҕолоруттан Саша Спиридонов өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр саксофонист, «Золотой саксофон республики» диэн аатынан киэҥник биллэр. Роберт Васильев Саха сирин ааһан Арассыыйаҕа биллэр гармонист, баянист этэ. Мелодист быһыытынан эмиэ биллибитэ. Кини кэриэһигэр улууска, эрэгийиэҥҥэ, өрөспүүбүлүкэҕэ баянистар күрэстэрэ ыытыллар. Нуучча гармоникатын киинин төрүттээбит Геннадий Заволокин  олус биһирээбит, хайҕаабыт, үрдүктүк сыаналаабыт мусукаана. Егор Третьяков эмиэ бэртээхэй мусукаан, мелодист буола сайдыбыта. Саша Спиридоновтыын СГУ омук тылын факультетыгар үөрэнэ сылдьан, «Сэргэлээх уоттара» диэн вокальнай-инструментальнай ансаамбылы тэрийбиттэрэ, олус киэҥник биллэ-көстө сылдьыбыттара. Дойдуларыгар, Сунтаарга кэлэн, «Ыһыах» ансаамбылы тэрийбиттэрэ, билигин «Ай-Тал» рок бөлөх быһыытынан биллэллэр. Саша Тимофеев олоҕун эмиэ муусуканы кытта ситимнээбитэ, улуус оскуолаларыгар ырыа учууталынан, кулууптарга аккомпониатор быһыытынан айымньылаахтык үлэлээбитэ. Ити курдук, үгүс оҕону ааттыы туруохха сөп, Павел Гаврильевич муусукаҕа уһуйбут оҕолорун.

– Эн киһиэхэ барытыгар бэриллибэт, айылҕаттан олус үчүгэй куоластаах ырыаһыт буолаҕын...

– Ырыа – мин олоҕум аргыһа.  Ырыа абылаҥар учууталым Павел Гаврильевич үтүөтүнэн ылларбытым. Оскуолаҕа үөрэнэ киириэхпиттэн күн бүгүнүгэр диэри ыллыыбын, үөрдэхпинэ, хомойдохпуна. Ырыа миигин кынаттыыр, дьоллуур, эмтиир даҕаны. Маҥнайгы кылааска үөрэнэ сырыттахпына аатырбыт ырыаһыт Робертино Лоретти репертуарыттан «Санта Лючия» диэн ырыаны үөрэппитэ. Оҕо эрдэхпинэ бу ырыа мин «визитнай карточкам» курдук этэ. Таһаҕас тиэйэр массыынанан, тыраахтарынан саҥа тутуллар Мииринэй куоракка гастроллуу барарбыт, улуус киинигэр, Сунтаарга, бэстибээллэргэ тиийэн кыттарбыт. Сорохпут 16 көһү ыллаан-туойан, ырааҕын-чугаһын билбэккэ тиийэрбит. Сорохторбут айанныырбыт тухары хотуолаан, үрүҥ харахтарын өрө көрбөккө тийээхтииллэрэ. Онон, араас айан буолара.

Павел Гаврильевич оскуола оҕотун барытын ыллатара, сүүстэн тахса киһилээх хору салайара. Кини, төһө да олус юмордааҕын, биһигини күллэртээбитин иһин, кытаанах этэ, олус ирдэбиллээҕэ. Хорга турар кыра да, улахан да оҕолор аралдьыйбат, мэниктээбэт этибит. Сунтаарга киирэн Бүлүүчээн оҕолоро духовой оркестрга оонньоотохторуна, көрөөччүлэр олус сөҕөр, астынар этилэр. Атын оскуолалар ымсыыраллара, ону биһиги билэр этибит, онон «киэптии» соҕус туттарбыт. Маай, Кыайыы күнүн параадтарыгар духовой оркестрынан хаамарбыт, ол бырааһынньыгы ураты тыынныыра. Биирдиилээн ыллыыр дьоҕурдаах оҕолору кытта утумнаахтык дьарыктанара, тыыны хайдах ыларга, айаҕы хайдах аһан-сабан ыллыырга үөрэтэрэ, эрчийэрэ. Миигин: «Саша, кэлин ырыаһыт буолуоххун наада, айылҕа эйиэхэ оннук дьоҕуру биэрбит», – диирэ. Дьокуускайдааҕы музыкальнай училищеҕа Петр Кривошапкин диэн преподаватель истэн баран: «Быһа ылабыт, күһүн кэлээр, үөрэниэхпит», – диэн турардаах. Мин тоҕо эрэ барбатаҕым, учуутал буолар аналым таайбыта буолуо. Ол да буоллар сааһым тухары ыллаан кэллим, кыах баарынан ыллыам даҕаны. Ырыаҕа Арассыыйаҕа тиийэ ситиһиилэрдээхпин. Онон, учууталым барахсаҥҥа, Павел Гаврильевич Акимовка, мин махталым муҥура суох. Ыллыыр буолан, мин сири-дойдуну син кэрийдим, ордук төрөөбүт Сахам сирин устун. Ырыа үгүс үтүө доҕоттору билиһиннэрбитэ. Бу барыта учууталым Павел Гаврильевич үтүөтүнэн-өҥөтүнэн. Кинини мин хаһан да умнубаппын, өрүү махталлахтык ахтабын-саныыбын, кини туһунан дьоҥҥо-сэргэҕэ, ордук ыччаттарга кэпсиибин, сырдатабын. Тыыннааҕым тухары кэпсии да туруоҕум. Кини ырыалара ылланар, инникитин да ыллана  туруоҕа. Ол аата кини өлбөт-сүппэт ааттаах.

Ураннаан уһанар уус курдук

Ураты үлэлээх Учуутал,

Сөҕөбүн сүрэҕиҥ сылааһа

Сүүһүнэн ыччакка иҥэрин, – диэн поэт эппитинии, биһиги учууталбыт Павел Гаврильевич Акимов сүрэҕин сылааһын иҥэрэн, кэрэ эйгэтигэр уһуйбут сүүһүнэн ыччаттара айа-тута үлэлииллэр, уһуйаллар, учууталларын үйэлээх үлэтин салҕыыллар.

– Оскуолаҕа хайдах үөрэммитиҥ инникигэр көмөлөөх буолар диэн баар...

– Туох кистэлэ кэлиэй, оскуолаҕа тос курдук ортотук үөрэммитим, чопчу наукаларга өлөр мөлтөх этим. Тыл уруоктарын сөбүлүүрүм: нуучча, саха, омук тылын уруоктарыгар дьоҕурдаах быһыылааҕым, учууталларым холобур оҥостор буолаллара. Бу уруоктарга олус дьаныһан туран дьарыктанарым. Кинигэ ааҕарбын олус сөбүлүүрүм. Оччотооҕу оҕо аймах үгүспүт да ааҕыынан үлүһүйэрбит, атыҥҥа аралдьыйарыҥ суох даҕаны буолара. Убайым Егор Кириллин библиотекарь этэ, ыарыһах да буолан буолаахтыа. Биэс уол оҕолорун хааллартаан, сүүрбэ тоҕус эрэ сааһыгар олохтон бараахтаабыта. Киниэхэ көмөлөһөн, бэйэм да олус сөбүлээн, библиотекаҕа уйаланарым. Убайым өлбүтүн кэннэ саҥаһым, кини кэргэнэ Анна Ивановна, солбуйбута. Мин библиотекаҕа дьиэлэммитим, үлэһит курдук. Ийэм барахсан куруук: «Саҥаскар көмөлөс», – диирэ. Дьиэтигэр биэс уу кырбас оҕо аһа-таҥаһа, киэһэтин испэктээк бөҕөтүн бэлэмнээн туруорара, онтон да атын нэһилиэк уопсастыбаннай үлэтэ элбэх буоллаҕа; онно барытыгар сылдьыһара, тэрийсэрэ, кыттара. Саҥаспын солбуйан кинигэ биэрэрим, тутарым. Кинигэлэрин уһаппыт дьоҥҥо дьиэлэригэр сылдьан иэстэрин хомуйарым. Кинигэни киһиттэн киһиэхэ, илииттэн илиигэ уларсыһа сылдьан ааҕаллара. Ол кинигэлэри ирдэһэрим, ким хаһан кимтэн ылбытын сурунарым, формулярдарга толорорум. Аны туран, таайым Алексей Семенович Данилов Сунтаарга кинигэ маҕаһыынын сэбиэдиссэйинэн үлэлиирэ. Сайын миигин ыҥыртаран ылара. Өрүһүнэн кинигэ бөҕө кэлэрэ, ону наардааһын – туһугар уустук үлэ буолара. Түүннэри кинигэ ааҕан да буолуо, харах мөлтөөн, билигин ааҕар күчүмэҕэйдэрдээх.

Кинигэни ааҕар да буолан ини, тыл уруоктарыгар, этэргэ дылы, харахпын өрө көрөрүм, күнүм-ыйым тыгара. Биһигини олус муударай учууталлар үөрэппиттэр эбит, аны санаатахха. Ол мөлтөх чопчу наукалар уруоктарыгар олус ылахтаспаттар эбит, үс сыананы токурутан иһэллэрэ. Ол уруоктарга иккис, үһүс сылын хааллартаан сордообуттара буоллар, үөрэхтэн хабарҕаҕа астаран, баҕар да, үрдүк үөрэх туһунан санамматах да буолуом этэ, ону ким билиэ баарай?!

– Оскуола кэннэ үөрэххэ киирдиҥ...

– Биһиги саҕана «Оскуола – производство – үрдүк үөрэх» диэн бачыым баара. Бу бачыымынан икки сыл сопхуоска үлэлээн баран, Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай университет омук тылларын үөрэтэр факультетыгар немец тылын салаатыгар 1971 сыллаахха туттарсан киирбитим. Биэс сыл ситиһиилээхтик үөрэнэн, 1976 сыллаахха бүтэрбитим. Үөрэнэр сылларым тухары сирдэрбэтэҕим, үөрэх бастыҥнарын ортотугар киирсэрим. Үһүс кууруска бадахтааҕа, Маай бырааһынньыгын параадыгар киин трибуна аннынан хааман истэхпитинэ, факультет бастыҥ устудьуоннарын ортотугар миигин ааттаабыттарын биир дойдулаахтарым радионан истэн, хас да киһи ийэбин кэлэн эҕэрдэлээн үөрдүбүт да, долгуппут, уйадыппыт да этилэр.

Онон идэбинэн тыл үөрэхтээҕэбин. Барыта 39 сыл устата учууталлаан баран 2015 с. уурайбытым. Онно: «Өссө биир сыл үлэлээ, 40 сыл учууталлаабыт  киһиэхэ уурайарыгар 200 тыһыынча солкуобай биэрэллэр», – диэн манчыктаабыттара да, сөбүлэспэтэҕим. Үлэбин үөрэппит оҕобор туран биэрбитим. Билигин санаатахпына, 200 тыһыынча солкуобайы  биэрии – улук буолбут сааһырбыт учууталлартан босхолонуу бэлиитикэтэ да буолуон сөп быһыылаах. Национальнай оскуола концепцията үөрэх ситимигэр киирэригэр, дириэктэр, саабыс миигин ыҥыран ылан: «Саҥа хайысха, саҥа биридимиэт киирэр, ону үөрэтэриҥ буоллар. Баар учууталларбытын барыларын сыымайдаан баран эйиэхэ тохтоотубут, кыайдаххына эн эрэ кыайыаҥ. Анал учуобунньук, бырагыраама суох, үлэлииргэр ыарахан буолуо да, эйиэхэ олус эрэнэбит. Бэйэҥ бырагыраама оҥостон үлэлиигин, сыыйа-баайа барыта баар буолуо», – диэбиттэригэр, били, хайҕалтан мэйиитэ эргийэн ытыран олорбут иэдьэгэйин умнан, дааҕырҕаатаҕа буолан, саһылга былдьаппыт тураахха дылы, сөбүлэһэ охсубутум. Кыра тыа оскуолатыгар чаас тиийбэт буолан кэргэним интэринээккэ иитээччинэн үлэлиирэ. Кини мин оннубар үлэҕэ киириэн сөп эбит, эмиэ немец тылын салаатын бүтэрбитэ, ону да санаан сөбүлэстэҕим дии. Сөбүлэспиппин билигин отой кэмсиммэппин, төрүт култуура уруогун оҕолорго үөрэтээри, бэйэм эмиэ тэҥҥэ үөрэнним, элбэҕи биллим дии саныыбын. Бырагыраама оҥостон үлэлээн бардым, икки сылынан аны туран төрүт култуураны үөрэтиини оҕо уһуйааныттан саҕалыыр бырагыраама оҥостон, улахан уонна бэлэмнэнии бөлөхтөргө нэдиэлэҕэ биирдии уруокка үөрэтэр, дьарыктыыр буоллум. Тыа оскуолатыгар хайа да кэмҥэ учуутал тиийбэт, үгүс учууталларга чаастара да тиийбэт, онон, баҕарбатаҕыҥ да иһин, атын биридимиэти эмиэ үөрэтэргэ күһэллэҕин. Тыа оскуолатын учууталлара, нууччалыы эттэххэ, элбэх профиллаах буолаллар. Холобур, мин саха, нуучча тылларын, литэрэтиирэтин, ырыа-музыка, уруһуй, төрүт култуура, аан дойду култуурата, айылҕа үөрэҕэ, итэҕэл култуурата уонна светскэй этика уруоктарын үөрэппитим.

– Ырыаһыт киһи быһыытынан хоһоон, ырыаҕа матыып айаҕын дуо?

– Иллэҥ кэм суох курдук да буоллар, ону-маны кыралаан суруйа сатыыбын, тыллары холбоон хоһоон айдаҕа буолабын, хоһоонньут да буолбатарбын, дойдум устуоруйатын туһунан, биллэр-көстөр биир дойдулаахтарым тустарынан  суруйабын. Кэлин кимиэхэ эмэ наада буолуо дуу диэммин... Аҕыйах, 4-5 эрэ хоһооҥҥо, мелодистар Валерий Платонов, Валерий Коротов, Егор Третьяков дьүрүллэригэр ырыалар бааллар. «Болотуна былаат», «Ийэ алгыһа» тэттик кэпсээннэрим «Күрүлгэн» сурунаалга, хаһыаттарга бэчээттэммиттэрэ. Саха араадьыйатыгар артыыс Кирилл Семенов ааҕыытыгар иһилиннилэр. Ыраах олорор биир дойдулаахтарбытын сэргэхситэ, сотору-сотору бассаап ситиминэн кыра суруйууларбын тарҕатабын, онтон мелодия диэни айбаппын.

– Ырыаҕынан быйылгыга диэри Гран-при ылаҕын.

– Оҕо эрдэхпиттэн ыллыыр буолан, улууспар, өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллар ырыа күрэстэригэр кыттабын. Икки төгүл Арассыыйатааҕы күрэстэргэ  ситиһиилэнэн турабын. Ол курдук лауреат, Гран-при аатын ылаттаан кэллим. Бэл быйыл, 73 саастаах оҕонньор, Мииринэй куоракка ыытыллыбыт Бүтүн Арассыыйатааҕы ырыа күрэһигэр кыттаммын, Гран-при ыламмын соһуйдум да, дьоллоннум да. Аҕыйах сыллааҕыта чурапчылар ырыаһыт, учуутал Николай Саввин бирииһигэр ыыппыт өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэстэригэр эмиэ Гран-прини ылбытым, Хатастар ыыппыт күрэстэригэр лауреат буолбутум. Дьэ оннук, кыра ситиһиилэр бааллар. Миигин ырыаҕа, кэрэҕэ уһуйбут учууталбынан мелодист Павел Гаврильевич Акимовы сэргэ кылааспыт салайааччыта, «Душа России» Бүтүн Арассыыйатааҕы бириэмийэ лауреата, аан дойдуга биллэр кырадаһынтан тигиигэ норуот маастара Ольга Ивановна Гуляева буолар. Ольга Ивановна «Сайсары», кэлин «Далбар» ансаамбыллар солисткалара буолар. «Далбардар» араас омук дойдуларыгар ыытыллар ырыа күрэстэрин лауреаттара,  Гран-при хаһаайыттара.

Устудьуоннуурум тухары, о.э. 1971 сылтан, СГУ иһинэн «Дьүкээбил», кэлин «Сэргэлээх уоттара» вокальнай-инструментальнай ансаамбылларга, куораттааҕы «Сарыал» ырыа-үҥкүү ансаамбылыгар ыллаабытым. Онтон 1972  сыл саҕаланыыта «Дьүкээбил» ВИА, «Сэргэлээх уоттара» диэн ааттанан, Саратов куоракка Бүтүн Арассыыйатааҕы ырыа күрэһигэр кыттыбыппыт. Онно медфак, физмат уолаттара ансаамбылга оонньообуттара. Медфак устудьуона Света Степанова, билигин Дордина, Гран-прини ылбыта, мин иккис истиэпэннээх лаурает дипломунан наҕараадаламмытым. Күһүн 1971 с. куоракка биллэриллибит фольклорнай ырыа күрэһигэр Алампа тылларыгар «Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр» ырыанан бастаабытым. Верхоянскайтан сылдьар бииргэ үөрэнэр кыыһым Таня Титова рояльга доҕуһуоллаабыта. Бу ырыа Таня биһикки визитнэй карточкабытынан буолбута, үөрэммит биэс сылбыт тухары. Хойукка диэри радиоҕа биэрэллэр этэ. Танябар махталым олус улахан, куоракка буолар опера, эстрада ырыаһыттара кыттыылаах, улахан кэнсиэрдэргэ ыҥырыллан ыллыырбыт. Биэс сыл устата мин Комсомол, Партия обкомнарын агитбиригээдэлэригэр ыҥырыллан, өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыгар сөмөлүөтүнэн, бөртөлүөтүнэн, оптуобуһунан, массыынанан гастролларга сылдьыһарым, опера, эстрада биллэр ырыаһыттарын, балет үҥкүүһүттэрин кытта. Ол барыта –  умнуллубат кэрэ түгэннэр. «Сэргэлээх уоттара», «Сарыал» ансаамбылга эмиэ олус элбэх гастролларга сылдьарбыт, үөрэнэр кыһабар: «Эн үөрэнэ кэлбитиҥ дуу, ыллыы дуу?» – диэн сэмэлэниэхпэр диэри. Ол саҕанааҕы ректорбыт барахсан Ариан Ильич Кузьмин быыһыыра-абырыыра: «Александр, будут проблемы, обращайся, не стесняйся», – диирэ. Комсомол, партия обкомуттан, горисполкомтан: «Маннык ааттаах устудьуону маннык күннэргэ үөрэҕиттэн босхолооҥ!» – диэн ректорга эрийэллэр, ректор факультет деканын дьаһайар, оннук этэҥҥэ үөрэхпин туох да кыһалҕата суох бүтэрбитим. Ансаамбылларга университет бастыҥ ырыаһыт, үҥкүүһүт, мусукаан оҕолоро мустан, биир иллээх дьиэ кэргэн курдук сылдьарбыт: Маша Захарова (Павлова), Коля Тулааһынап, Владимир Иванов, Владимир Егоров, Светлана Степанова, Виталий Андросов, Света Неустроева, Егор Третьяков, Саша Спиридонов, Савва Саввинов, Варя Румянцева, Нина Золотарева, Гоша Захаров, Пана Егоров, Зоя, Иван Сорокоумовтар, Федор Шарин, Галина Баишева, билигин Шарина, Александра Артемьева, Лена Керемясова, Женя Романова, Василий Алексеев, Елизавета Сидорова о.д.а. Аны санаатахха, үчүгэй да күннэр-сыллар ааспыттар! Ол сыллардааҕы хаартыскалары олус долгуйа, уйадыйа көрөбүн, барытын астына ахтабын-саныыбын. Ол барыта миигин кынаттыыр, үрдүккэ көтүтэр, дьоллуур.

– Александр Моисеевич, эн бары өттүнэн ситиһиилээх киһигин. Ону эн олорбут олоҕуҥ туоһулуур. Төрөөбүт Бүлүүчээниҥ уонна Сунтаар улууһун Бочуоттаах гражданина буолаҕын. Ыччат сааскыттан уопсастыбаннай олох актыбыыһа буолан, Комсомол Киин кэмитиэтин «Молодой передовик производства», СӨ «Ведущий лектор республики», «Учитель ученических признаний» бэлиэлэрин, «Замечательный человек РС(Я)» мэтээл хаһаайыннара буолаҕын.

– Барыта оҕо саастан саҕыланнаҕа. Оҕо саас – киһи олоҕор ураты кэм. Оонньоон-көрүлээн, ардыгар мэниктии да түһэн, олох муударастарын биһиэхэ иҥэрбит оҕонньоттор, эмээхситтэр барахсаттары кытта араас үлэҕэ миккиллэн, буһан-хатан улааппыппыт. Барыга көхтөөх буоларга, өрүү инники кэккэҕэ сылдьарга, төрөөбүт дойдуну күүскэ таптыырга, киниэхэ бэриниилээх буоларга биһигини сүрүннээбит октябренок, пионер, комсомол умнуллубат оскуолатын барбыппыт. СГУ иккис кууруһун бүтэрээт, Саха сирин 9 бастыҥ ыччаттарын кэккэтигэр киирсэн, Бүтүн Арассыыйатааҕы Ыччат бэстибээлигэр кыттар дьолломмутум. Ити 1973 с. этэ. Киэҥник сураҕырбыт, аар-саарга биллэр Элгээйи түмэлин төрүттээччи, учууталым Борис Николаевич Андреев юнната этим. Алтыс кылаас кэнниттэн Москва куоракка Норуот хаһаайыстыбатын ситиһиилэрин быыстапкатыгар кыттар дьолго тиксибитим, Бүлүүчээн оскуолатын үөрэнээччилэриттэн аан бастакынан соҕуруу дойдуга ааны аспытым. Борис Николаевич учууталлыыр сылларыгар 300-чэкэ чуучала оҥоһуллубута. Онно үөрэнээччилэр көмөлөһөн турабыт. Бу чуучалалары Элгээйигэ баарсанан көһөрбүттэрэ.

Олоҕум устата үөрэнэбин, билбэтэхпин билэргэ, оҥорботохпун оҥорорго дьулуһабын. Сирэй көрбөх быһыыны, албыны-көлдьүнү, үлэттэн куотунууну сөбүлээбэппин. Дьон ортотугар сылдьары, үлүмнэһэ үлэлиири, кэрэни кэрэхсиири, кэрэттэн үөрэри, кэрэҕэ кыттыһары ордоробун.

Харахпынан хайҕаабыт, сүрэхпинэн сөбүлээбит кыыспын Араинаны, Араина Александровнаны ойох ылан, оҕолонон-урууланан, сиэннэрбитин сэтиилэнэн олорбуппут биэс уонтан тахса сыл буолла. Оҕолорбутун, сиэннэрбитин, төһө да куорат оҕолоро буоллаллар, сахалыы тыыҥҥа иитэбит, үчүгэйтэн үөрэргэ, куһаҕантан хомойорго үөрэтэбит. Улахан кыыспыт Юлиана Калачева,  Федеральнай казначейство управлениетыгар кылаабынай казначейынан үлэлиир. Иккис кыыс Анна Сергучева Агропромышленнай комплекс ресурснай киинигэр уопсастыбаны кытта сибээһи тутар исписэлииһинэн үлэлиир, уолбут Эдуард Кириллин урбаанньыт, «Эбээм аһа» оҥорон таһаарар сыах салайааччыта, кыра кыыспыт Сардаана Григорьева «Саха» НКИХ  биэриини таһаарар сулууспа эрэдээктэрэ. Олохторун тапталлаахтарын кытта холбоһон, бары ыал ийэлэрэ, аҕалара. Оҕолорбут этэҥҥэ олороллоруттан сахалыы сэмэйдик үөрэбит.

– Александр Моисеевич, кэрэ диэн тыл олоххун киэргэтэн, кэрэнэн баай олохтоммут эбиккин. Мэлдьи да ырыанан олоххун киэргэтэ тур!

Хаартыскалар: Дьоруой тиксэриитэ