14.02.2022 | 11:00

Альберт Семенов: «Буолаары турар уларыйыыларга өрөспүүбүлүкэ хас биирдии олохтооҕо кыттыахтаах»

Альберт Семенов:  «Буолаары турар уларыйыыларга өрөспүүбүлүкэ хас биирдии олохтооҕо кыттыахтаах»
Ааптар: Киин Куорат

Олунньу 1 күнүгэр видеоконференцсибээс ньыматынан ыытыллыбыт Олохтоох бэйэни салайыныы Бүтүн Арассыыйатааҕы сэбиэтин (ВСМС) Саха сиринээҕи салаатын «төгүрүк остуола» кэлиҥҥи кэмҥэ нэһилиэнньэ бары араҥатыгар киэҥник дьүүллэһиллэр «Об общих принципах организации местного самоуправления в единой системе публичной власти» диэн ааттаах федеральнай сокуон барылын ырытта. Ол туһунан биһиэхэ Дьокуускай куорат Дууматын пресс-сулууспата иһитиннэрэр.

 

Мунньаҕы ВСМС Саха сиринээҕи салаатын бэрэссэдээтэлэ, Бэрэстэбиитэллээх уорганнар ассоциацияларын бэрэссэдээтэлэ, Арассыыйа Бэрэсидьиэнин иһинэн Олохтоох бэйэни салайыныыны сайыннарыы сэбиэтин чилиэнэ, Куорат дууматын бэрэссэдээтэлэ Альберт Семенов иилээн-саҕалаан ыытта.

 

Дойдуну салайыы ис хоһоонугар сүҥкэн уларытыылары киллэрэр аналлаах сокуон барылын дьүүллэһиигэ Госдуума дьокутаата  Галина Данчикова, Арассыыйа Бэрэсидьиэнин иһинэн Саха сирин бастайааннай бэрэстэбиитэлэ Андрей Федотов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Баһылыгын уонна бырабыыталыстыбатын дьаһалтатын олохтоох бэйэни салайыныы боппуруостарыгар департаменын салайааччыта Иван Попов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэрин сэбиэтин ситэриилээх дирекциятын салайааччылара Петр Черемкин уонна Василий Сапсай, оройуон сэбиэттэрин дьокутааттара, өрөспүүбүлүкэ муниципальнай тэриллиилэрин баһылыктара о.д.а. кыттыыны ыллылар.

Биллэрин курдук, сокуон барыла олоххо киирэр түгэнигэр, Арассыыйа олохтоохторо бастакы уларыйыылары 2023 сыл тохсунньу 1 күнүттэн билиэхтэрин сөп.

Олохтоох бэйэни салайыныыны уларыта тутар аналлаах сокуон барылыгар, мунньах кыттыылаахтара бэлиэтээбиттэрин курдук, ураты болҕомтону эрэйэр хас даҕаны түгэн баар.

Чуолаан, олохтоох бэйэни салайыныы территориальнай боппуруоһу кытта ыкса ситимнээҕэ. Олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарын структурата, муниципальнай тэриллии социальнай-экономическай сайдыыта, үлэни-хамнаһы тэрийэр ньымалара, олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарын компетенциялара, боломуочуйата барыта быһаччы муниципальнай тэриллии бас билэр сириттэн-уотуттан тутулуктаах. Ол курдук, Василий Сапсай бэлиэтээбитин курдук, Саха сирин биир сүрүн уратыта – 1 киһиэхэ 3 кв/км иэннээх сир-уот тиксэрэ, ол эбэтэр маннык киэҥ сиринэн тайаан сытар территорияҕа нэһилиэнньэтэ аҕыйаҕа. Өссө биир уратыбыт – суол-иис, сылы эргиччи тырааныспарынан сылдьыһыы боппуруоһа быһаарылла илигэ. Аны туран, сорох оройуоннарга улуус кииниттэн 500 км тэйиччи турар нэһилиэнньэлээх пууннар бааллар.

Федеральнай уонна муниципальнай боломуочуйалары тыырсыыга эмиэ кэккэ ыйытыылар үөскүүллэр. Галина Данчикова бэлиэтээбитинэн, сокуон барыла «эппиэтинэһи көлбөрүтүнүү» курдук «олохсуйбут ыарыыттан» босхолуохтаах.

Буолан ааспыт «төгүрүк остуол» кыттыылаахтара олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарын боломуочуйаларын икки бөлөххө араарыыга болҕомтолорун уурдулар – булгуччулаах, ол эбэтэр муниципальнай тэриллии уорганын булгуччулаах боломуочуйата уонна муниципальнай тэриллии боломуочуйатыгар киирсэр боломуочуйалар. Холобура, биир муниципальнай тэриллиигэ 27 боломуочуйалаах, атыҥҥа арыый аҕыйах буолан, салайыыга, ону таһынан, нэһилиэнньэ тустаах боломуочуйалар ситэриилээх былаас ханнык таһымыгар сыһыаннаахтарын өйдүүрүгэр уустуктар үөскүөхтэрин.

 

Муома оройуонун дьокутааттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Серафим Мараказов билиҥҥи оройуон сэбиэттэрин дьокутааттарын уонна муниципальнай тэриллиилэр баһылыктарын боломуочуйаларын болдьоҕун ыйытта уонна норуотунан талыллыбыт оройуон уонна нэһилиэк баһылыктарыгар 2022 сыл бүтүөр диэри болдьохторун толору үлэлииллэригэр кыах биэриэххэ диэн эбэн эттэ.

Биллэрин курдук, өрөспүүбүлүкэ кэккэ оройуоннарыгар уонна нэһилиэктэригэр соторутааҕыта эрэ муниципальнай быыбардар буолан аааспыттара, аны туран, быйыл балаҕан ыйыгар баһылыктар быыбардара, онтон кэлэр 2023 сылга оройуоннар бэрэстэбиитэллээх уорганнарыгар быыбардар былааннаналлар. Серафим Николаевич хас биирдии оройуоҥҥа үөскээбит балаһыанньаттан тахсарга үлэ, сайдыы былаана наадатын туһунан эттэ. Бүлүү оройуонун дьокутааттарын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Гаврил Корякин эмиэ быыбардар болдьохторун көһөрөргө этии киллэрдэ.

Дьааҥы оройуонун дьокутааттарын бэрэссэдээтэлэ Екатерина Ноговицына уонна «Өлөөн эбэҥки национальнай оройуона» муниципальнай оройуон баһылыга Лена Иванова национальнай нэһилиэктэр дьылҕаларын ыйыттылар. Саха сиригэр национальнай оройуоннары сэргэ национальнай нэһилиэктэр бааллар. Холобура, Нерюнгри оройуонугар Иенгра нэһилиэгэ, Алдан оройуонугар Хатыыстыыр бөһүөлэгэ о.д.а. Бу оройуоннары сэргэ бу нэһилиэктэргэ, ордук промышленнай оройуоннарга киирсэр национальнай нэһилиэктэргэ, ураты болҕомто наадатын бэлиэтээтилэр. Чуолаан, маннык нэһилиэктэр үгэс буолбут дьарыктарын салҕыыр сирдэрин-уоттарын, устааптарыгар дуоһунастар официальнай ааттарын эҥин киллэриини. Тыл этээччи бэлиэтээбитинэн, сокуону оҥорооччу регионнарга федеральнай сокуону утарбат бэйэлэрин сокуоннарын уонна аакталарын киллэрэр бырааптарын кэҥэтиэн сөп.

Саха сирин муниципальнай тэриллиилэрин Сэбиэтин ситэриилээх дириэктэрэ Петр Черемкин олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарыгар урут суох саҥа институт киирэн эрэрин бэлиэтээтэ. Чуолаан сокуон барылын 22 ыстатыйатыгар ыйыллар коллегиальнай уорган.

Бу нуорма этэринэн, олохтоох дьаһалта структуратыгар олохтоох дьаһалта территориальнай уоргана баар буоллаҕына, коллегиальнай уорган буолар диэн. Онуоха территориальнай уонна отраслевой (функциональнай) уорганнары муниципальнай дуоһунастар солбуйаллар.

Маннык коллегиальнай уорган киириитэ кутталы үөскэтиэ суохтаах, тоҕо диэтэххэ, экспертэр этэллэринэн, маннык уорган, төттөрүтүн, олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарын үлэлэрин миэстэлэргэ чэпчэтиэхтээх. Холобура, нэһилиэктэр коллегиальнай уоргаҥҥа чилиэннэрин нөҥүө муниципальнай тэриллии социальнай–экономическай сайдыытын стратегиятын оҥорууга, былааннааһыҥҥа, нэһилиэктэргэ оройуон бүддьүөтүн тыырыыга кытталлара мэктиэлэнэр.

Мунньах түмүгэр Альберт Семенов: "Өрөспүүбүлүкэ дьонун бүттүүнүн – Соҕуруу Саха сириттэн саҕалаан Арктикаҕа, промышленнай орйуоннартан саҕалаан тыа нэһилиэктэригэр, киин оройуоннары хабан туран уһук хотуга тиийэ – буолаары турар уларыта тутуулар хаарыйыахтара. Маныаха былаас аһаҕас уонна сатабыллаах буолуута холобур буолуохтаах. Оннук эрэ түбэлтэҕэ сайдыы баар буолуоҕа", - диэн түмүктээтэ.

Сонуннар

Ордук ааҕаллар

Николай Винокуров:  «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
Дьон | 19.11.2022 | 18:00
Николай Винокуров: «Дойдубар этэҥҥэ эргиллэн кэллим...»
«Боотур» этэрээт байыастарын ортотугар биһиги биир дойдулаахпыт Алаһыай нэһилиэгиттэн төрүттээх Николай Винокуров баарын истэн, кэпсэтиэхпин баҕардым. Ол эрэн сэһэргэһиибин хайдах-туох саҕалыахпын тобуларбар олус ыарахан этэ. Бу үлэ, үөрэх, сайдыы, тэрээһин туһунан суруйуу, кэпсэтии буолбатах... Бу — олох, дьылҕа, тыын былдьаһыы, өлүү-сүтүү, инники олох иһин охсуһуу туһунан сэһэргэһии. Николай тута хоруйдаабытыгар...
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьон | 25.11.2022 | 10:20
Халбаакыттан — Олоҥхо тыйаатырыгар
Дьокуускайга саха тылын учууталларын сийиэстэрин сэргэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо декадата ыытылла турар. Оттон чулуу айымньыбыт баай философиятын кэлэр ыччакка тиэрдэр биир бэртээхэй ньыманан тыйаатыр буолар. Бу дьыл сэтинньитигэр Олоҥхо тыйаатыра «Дьорҕостой Бэргэн» куукуланан испэктээк туруоран сүрэхтээбитэ. Режиссер Гаврил Мэҥкээрэп Николай Калинович Шамаев-Чопчухаан (Үөһээ Бүлүү) олоҥхотунан туруоруутун Дьокуускай куорат хас да уһуйааныгар...
Мария Матвеева:  «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Дьон | 26.11.2022 | 10:00
Мария Матвеева: «Дьоҥҥо үтүөнэн эрэ сырыттахха, олорорго чэпчэки»
Тыа сиригэр көмүс куоластаахтар, үҥкүүһүттэр, айар, суруйар дьон баалларын куруук кэрэхсии, сэргии истэбит. Ханна да сырыттарбын талааннаах дьону кытта билсэрбин, санаа атастаһарбын туохтааҕар да ордоробун.
Элэгэнтэй Адамов:  «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Дьон | 20.11.2022 | 11:00
Элэгэнтэй Адамов: «Сиэрдээх өй-санаа төрүт дьарыкка эрэ баар»
Бүгүҥҥү нүөмэргэ Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгин олохтооҕо Элэгэнтэй Адамовы кытта тыа сирин олоҕун, итэҕэл, уус идэтин, сайдыы, норуот дьылҕатын, кэскилин туһунан сэһэргэстибит. Дьоҕурдаах киһи анаарыыта киэҥэ, этэр тыла оруннааҕа сөхтөрдө.