Ахсынньы ыйга сокуоҥҥа туох уларыйда?

Ахсынньы ыйга РФ Сокуонугар уопсайа 108 федеральнай нуорма аакталарын балаһыанньалара күүстэригэр киириэхтэрэ.  Олортон сүрүн уларыйыылар тырааныспарга, үлэҕэ, нолуокка, урбааҥҥа сыһыаннаахтар.

Утилизация хомуурун ааҕыы саҥа быраабылата

Ахсынньы 1 күнүттэн чэпчэки уйуктаах массыыналарга утилизация хомуурун ааҕыы быраабылата уларыйда. Манна ааҕыы тирэх ыстаапката мотуор көрүҥүттэн уонна сабардамыттан тутулуктаныа, оттон кээписиэн – мотуор кыамтатыттан.

Ол курдук 160 ат күүһүгэр диэри кыамталаах мотуордаах массыыналарга чэпчэтии оннунан хаалыа: 3,4 тыһ. солк. саҥа массыынаҕа, 5,2 тыһ. солк – 3 сылтан ордук кэм сүүрбүт тиэхиньикэҕэ.

Атын дойду дьонуттан биометрияны хомуйуу

Ахсынньы 1 күнүттэн 2026 сыл бэс ыйын 30 күнүгэр диэри Арассыыйаҕа эпсэримиэн ыытыахтара: омук дьоно РФ-га киирэллэригэр уонна дойдуттан тахсалларыгар (тиэхиньикэ өттүнэн кыах баар түгэнигэр) тарбахтарын суолун ылар уонна бу дьону кыраныыссатааҕы пууннарга хаартыскаҕа түһэрэр буолуохтара. Биометрияны киһи кимин бигэргэтэргэ туттуллар сыыппара киэбигэр (цифровой профиль) туһаныахтара.

Биометрияны туттарыыттан Белоруссия олохтоохторо, 6 саастарыттан кыра саастаах оҕолор уонна дипломаттар босхолоноллор.

Коллектордартан көмүскэллээх буолуу

Ахсынньы 1 күнүттэн коллектордар сокуоннайа суох дьайыыларын Госуслуги нөҥүө үҥсүөххэ сөп. Маныаха суут бириистэптэрин федеральнай сулууспата анал сайабылыанньа киэбин бигэргэттэ.

ОСАГО тарыыптарыгар уларыйыылар

Ахсынньы 9 күнүттэн ОСАГО тарыыптарыгар көннөрүүлэр киирдилэр. Ол курдук, ОСАГО «тарыыпка көрүдүөрэ» кэҥэтилиннэ: чэпчэки уйуктаах массыыналарга уларыйыы – 15% (кыччыан, улаатыан сөп), 1399 солк. 8655 солк. тиийиэн сөп. Бу иннинэ бу суума 1646-7535 солк. этэ.  Оттон матасыыкылларга уларыйыы – 40%. Страховкалыыр хампаанньалар ОСАГО сыанатын бэйэлэрэ олохтуур бырааптаахтар, ол эрээри сыананы сүрүннээччи олохтообут сыаналарыттан кыччаталлара да, улаатыннараллара да бобуллар. Ону тэҥэ территориятааҕы кээписиэн саҥардылынна: 20 региоҥҥа кыччаата, 28-ка – улаатта.

Археология пааматынньыктарын харыстыырга

Ахсынньы 15 күнүттэн археология нэһилиэстибэтин эбийиэктэрин туһунан дааннайдар уопсай тоҕоостоох буоллулар. Билигин аһаҕас таһаарыыларга археологическай булгунньахтар, куораттар уо.д.а. пааматынньыктар ханан баалларын ыйан бэчээттиир көҥүллэннэ. Маннык дьаһаныы суолталаах пааматынньыктары, холобур, тутууну, сиргэ сыһыаннаах үлэни ыытарга, алдьатыыттан харыстыырга көмөлөөх буолуо.

Бааннар кирэдьиит рейтиннэрэ

Бу ый 14 күнүттэн судаарыстыбаннай ресурсалары үллэриигэ бааннар кирэдьиит рейтиннэрин учуоттуур буоллулар. Ол курдук, национальнай кэрдиис олохтоммут муҥутуур кыра таһымыттан саҕалаан үрдүк рейтиннээхтэр эрэ судаарыстыбаннай хантараакка киирсэр кыахтаннылар.

Сыыппара пааспары киллэрии

Ахсынньыттан  сыыппара көрүҥэ пааспар бырагырааматын олоххо киллэрии иккис түһүмэҕэ саҕаланна. Бу ый 29 күнүттэн Арассыыйа гражданнара Госуслуги мобильнай сыһыарыытыгар киирбит пааспар сибидиэнньэлэрин бааннары уо.д.а. анал реестргэ киирбит үп тэрилтэлэрин  кытта алтыһыыга туһаналлара көҥүллэниэ. Ол курдук кумааҕынан пааспар оннугар сыыппара көрүҥүнэн бэйэни бигэргэтэр кыах баар буолуо. Бу, өскөтүн, гражданин бу иннинэ ЕСИА  нөҥүө маннык бигэргэтиини ааспыт буоллаҕына көҥүллэниэ.

Дьиэ уопсай баайын-дуолун туһаныыга

Сыл бүтүүтэ Дьиэ кодексатыгар уларыйыылар киириэхтэрэ. Ол курдук, элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ  кондиционеры уонна антеннаны туруорарга, ону тэҥэ бадыбаалы туһанарга олорор дьиэ бас билээччилэрин үс гыммыт иккитин сөбүлэҥэ ирдэниэ. Маны таһынан саҥа дуоһунас – элбэх кыбартыыралаах дьиэ администратора – баар буолуоҕа. Дуоһунастаах үлэһит эбээһинэһигэр бас билээччилэр мунньахтарын тэрийии, ылыллыбыт быһаарыылары хонтуруоллааһын, ону тэҥэ ОДьХХ судаарыстыбаннай информационнай тиһигин уонна салайар хампаанньаны кытта алтыһыы киириэҕэ.

Сайыҥҥы көлүөһэлээҕи ыстарааптыахтара

Ахсынньыттан саҕалаан олунньу бүтүөр диэри кыһыҥҥы көлүөһэтэ суох тиэхиньикэни сүүрдүү быраабыланы кэһиинэн ааҕыллар. Бу быраабыла М1 категорияҕа киирэр чэпчэки уйуктаах уонна N1 категориялаах чэпчэки уйуктаах кэмиэрчэскэй массыыналарга сыһыаннаах. Госавто-иниспиэксийэ, сыллата буоларыныы, бу кэһиини туоратар соруктаах эриэйдэтин саҕалаата. Сайыҥҥы көлүөһэнэн сылдьыы эбэтэр сорох эрэ көлүөһэни кыһыҥҥыга уларытыы иһин РФ КоАП 12.5 ыст. 1 ч. эппиэтинэскэ тардыллан сэрэтиини ылыахха эбэтэр 500 солк. ыстарааптаныахха сөп. 

Ахсынньыга – кылгас үлэ нэдиэлэтэ

Тохсунньу 4, 5 күннэрэ өрөбүллэргэ түбэһэллэринэн бу өрөбүллэр ахсынньы 31-гэр уонна тохсунньу 9 кк. көһөрүллүөхтэрэ. Онон ый бүтүүтэ тосхойбут нэдиэлэҕэ икки эрэ үлэ күнэ – ахсынньы 29, 30 кк. – баар буолуо. Үлэ Кодексатыгар тохсунньу 1-8 кк. – бырааһынньыктааҕы өрөбүллэр. Онон РФ олохтоохторо Саҥа дьыл бырааһынньыктарыгар ахсынньы 31-тэн тохсунньу 12-гэр диэри сынньаныахтара.

Кэсмиэтикэҕэ ирдэбил кытаатыа

Кэсмиэтикэ-парфюмерия бородууксуйата куттала суох буоларын хааччыйарга кэккэ миэрэлэр ылыллыахтара. Чуолаан эттэххэ, табаар аатыгар номнуо регистрацияламмыт эмп-томп, медицина табаарын аатын туһаныы бобуллуо. Ону таһынан кэсмиэтикэ, парфюмерия табаардара аһылык бородууксуйатын, итирдэр утах тас көстүүтүн үтүктэр хахтаах буолаллара көҥүллэммэт. Оттон дьиэ кэргэн туттар кэсмиэтикэтигэр хайаан да туһанааччы хас сааһыттан туттара көҥүллэнэрэ ыйыллыа. Айах гигиенатыгар сыһыаннаах сириэстибэлэргэ ирдэбил кытаатыа – табаар аһылла илигин хонтуруоллуурга хайаан да бүөлээх буолара ирдэниэ.   

Табаар маркировкаланара ирдэниэ

Ахсынньы 1 күнүттэн сорох табаар маркировкаланара ирдэниэ. Манна киирэллэр 14 саастарыгар диэри саастаах оҕолорго аналлаах оонньуулар уонна оонньуурдар (үс көлүөһэлээх бэлисипиэттэр, куукула кэлээскэлэрэ, самокаттар, өйү дьарыктыыр оонньуулар, хаартылар уо.д.а.) Бу испииһэккэ өссө киириэхтэрэ гигиена табаардара: уларытыллыбат биилээх бритвалар, бритва атын чаастара уо.д.а  Суураллар уонна оргутуллар утахтар: бороһуок какао, утаҕы оҥорорго аналлаах бороһуоктар уо.д.а. Табаар маркировкалааҕын уонна атыы эргииригэр таһаарылларын туһунан сибидиэнньэлэр «Честный знак» тиһигэр киириэхтэрэ.

Маны таһынан сорох тутуу матырыйаалларын маркировкалааһын эмиэ ирдэниэ: шпатлевка, самааска, герметик, мастика, пааста, тутууга туһаныллар булкааһыктар курдук табаардарга.

Байыаннай сулууспаҕа ыҥырыы болдьоҕор уларыйыы

IT-исписэлиистэрин байыаннай сулууспаҕа ыҥырыы болдьоҕун биир күдьүс уһатар эбит буоллахтарына, ахсынньы 2 күнүттэн манна уларыйыы киирдэ. Билигин болдьоҕу уһатарга исписэлиис  аккредитациялаах IT-тэрилтэтэҕэ үлэ дуогабарынан толору чаас үлэлиирин, кабмин бигэргэппит испииһэгэр баар идэҕэ үрдүк үөрэхтээҕин ирдиэхтэрэ. Сулууспаҕа ыҥырыы сылыгар үөрэҕин бүтэрбит исписэлиис үөрэҕин туһунан докумуону ылыан иннинэ (кэнники призыв хамыыһыйатын мунньаҕар бу докумуону тиксэрэр буоллаҕына) үлэ дуогабарын түһэрсиэн сөп диэн чопчуланар. Маны таһынан IT-тэрилтэ маннык үлэһиттэрдээҕин туһунан сибидиэнньэни ыытар бэрээдэгэр эмиэ уларыйыылар киирдилэр. 

Күһэлэҥ үлэҕэ уураахтаммыттары күүскэ кэтиэхтэрэ

Суут быһаарыытынан күһэлэҥ үлэҕэ уураахтаммыттары хонтуруоллуурга туһаныллар тэхиньиичэскэй тэриллэр испииһэктэрин хаҥатыахтара. Ол курдук, маннык дьону кэтииргэ электроннай браслеты уонна мобильнай хонтуруоллуур тэрили туһаныахтара. Ону сэргэ манна регионнааҕы иһитиннэрэр киин кэтиир серверин уонна стационарнай кэтиир пульт техсредстволара туттуллуохтара. Көннөрөр-иитэр кииннэр маннык кэтэбил уонна хонтуруол тэриллэрин көмөтүнэн буруйу оҥорууну, бэрээдэги кэһиини сэрэтиэхтэрэ уонна күһэлэҥ үлэ усулуобуйатын сөптөөхтүк толорууну хонтуруоллуохтара, сууттаммыт дьон дьиссипилиинэлэрин кэтиэхтэрэ.