Аатыҥ кимий?

Ол курдук, биирдии Сахабаар, Айар Куо, Сыдьаайа, Мичийэ, Дьулус, Айаал, Мичил, Айысхаан, Эрсан, Таптал, Сайаан, Нарыйа, Самана, Айтал, Сарыал, Кэрэли, Байдам, Күннэй, Найаана, түөрт Нарыйаана, иккилии Сандал, Саргылаана, Сайаана, Сайыына, Туйгун, Сайнаара, Сардана, Талбан, Эрчимэн, Айхан, Эрхаан, Эркин, Айыына, Арылхан, Эрэл, Дьулуур диэн ааттаах оҕолор бааллар. Бу, хатылаан эттэххэ, биирдиилээн ааҕааччылар. Маны таһынан бөлөҕүнэн ааҕааччылар бааллара. Маны тоҕо аҕынныбыт? Бу оҕолор, биир үксүн, сахалыы ааттаах, ол аата хара төрүөхтэриттэн ийэ тылы кытта ситимнээх буолан, сахалыы хоһооннору иэйэ-куойа ааҕар, үөрэтэр дьоҕурдаах буолуохтарын сөп дуо? Хараабылы хайдах ааттыыгын да, оннук дьылҕаланар диэн нуучча өһүн хоһоонунуу.

Сахалар сахалыы ааттаныҥ диэн сүбэ-соргу, ыҥырыы, туруорсуу, ардыгар күһэйии даҕаны - олоххо баар көстүү. Онтон ас таһааран, ордук блогердар күннүүллэр быһыылаах. Кэпсээнтэн кэпсээн диэбиккэ дылы, 17-с үйэҕэ өбүгэм Кэбээйи курдук ыраах сиртэн, оччотооҕу суол-иис суох кэмигэр, манна, куоракка кэлэн, аҕабыыт анаабыт «Степанов» араспаанньатын «сирэн», хас эрэ саһылга уонна киискэ «Сметанин» диэни атыылаһан барбыта олоххо баар, архыыпка тиһиллэ сытар чахчы. Онон дьоҥҥо ааты харчыга атыылааһын былыр да баара, быйыл да салҕанар. Аныгы сокуонунан даҕаны, киһи аатын үйэтигэр хаста баҕар уларытара көҥүл.

Аат туһунан «Айыы сирэ» бастакы сахалыы оҥоһуу өй көмөлөһөөччүтүн ааптара Власий Вырдылины кытта кэпсэттибит.

– «Айыы сирэ» сахалыы оҥоһуу өй 20 ааты талларар, эбиитин туох баар суолтатын, ис хоһоонун ойуулаан-дьүһүннээн биэрэр эбит дии. Уопсайа төһө аат баар буолан, оччо элбэҕи талларарый?

– Саха Национальнай архыыбын кытта үлэлээн, 17-с үйэттэн кэлбит докумуоннары барытын көтөҕөн, 2681 ааты сөргүттүбүт. Аҥаардас «Б» буукубаҕа – 479, «К» 265 ааты буллубут. Сурукка эрэ киирбитинэн, оччотооҕуга өссө аҕыйах ахсааннаах норуот, итиччэ элбэх ааттаах эбиппит. Биһиги ону сөргүттүбүт. Халлаантан ылан айан ааттыыр оннугар, дьиҥнээх докумуоҥҥа баар ааттарбытын үйэтиттибит.

– Власий, сүҥкэн үлэ ыытыллан, норуокка улахан бэлэх оҥоһуллубут диэн билиниэххэ наада! 90-с сылларга, сахабын дэнии уһуктуута, оҕолоругар аат биэрээри, архыыпка сылдьыбыт, олоҥхо, үһүйээн, номох да аахпыт дьону истэрим.

– Сөпкө этэҕин. Биһиги ону түргэтитэн биэрдибит. Архыып докумуоннарын аныгы дьоҥҥо оҥоһуу өй бэйэтэ булан, сааһылаан, наардаан аҕаларын ситистибит, аныгы тылынан эттэххэ, инструмент оҥорон биэрдибит.

– Салгыы тоҕо эн бу үлэни ылыстыҥ диэн ыйытыы үөскүүр. Бэйэҥ ааккын уларытар санааттан дуо?

Оннук санаам суох. Бэйэм хос эһээм Куһуох оҕонньор – Власий Семенович Вырдылин аатын сүгэбин. Кини Өксөкүлээх Өлөксөйдүүн Уучайга төрөөн, тэҥҥэ улаатан, телеграфнай остуолба тутуутугар бииргэ сылдьыбыттара. Ону таһынан, саха эр дьонуттан саамай өр олорбут киһи аатын билэр этигит дуо? Кини Горнай Кэптиниттэн  төрүттээх. Былааһый оҕонньор – Власий Кубаров диэн 13 оҕолоох кырдьаҕас 103 сааһыгар тиийбитин кыргыттарыттан истибитим. Саха сиригэр саамай уһун үйэлээх эр киһи аатынан ааттааҕым үчүгэй буолбатах дуо?! Оттон сахалыы тыыны, саханы өрө тутууну иҥэрбит дьонтон биирдэстэринэн учууталым Дмитрий Степанович Жегусовы ааттыыбын.

                                                                                      * * *

Ити курдук, хас биирдии киһи дьоҕуругар-талааныгар, үлэтигэр-хамнаһыгар, баҕар, дьылҕатыгар даҕаны, туох эрэ сабыдыаллыыр күүс баар буолар быһыылаах, ол иһигэр аат. Үөһэ этэн аһарбыппыт курдук, сахалыы хоһоон күрэҕэр сахалыы ааттаах оҕо элбэҕэ мээнэҕэ буолбатах. Бу оҕолору сахалыы поэзияҕа учууталларын, төрөппүттэрин сэргэ ааттара сирдээн аҕаллаҕа. Онон «Айыы сирэ» сахалыы оҥоһуу өй ааттарын уларыттыан дуу, оҕолорун ааттыан дуу баҕалаах дьоҥҥо 3 тыһ. кэриҥэ ааты лөглөччү ууран биэрбитэ үтүө сонун буолбатах дуо?! Ырыаҕа-хоһооҥҥо эрэ буолбакка, олох бары эйгэтигэр ситиһиилээх ыччаттар үүнэн тахсалларыгар.