Аат дьылҕаны уларытар дуо?

Олох-дьаһах уустугурдаҕына, сарсыҥҥы күн хайдах-туох буолара биллибэт эбэтэр туппута барыта сатаммат, саргы-сатаҕай, табыллыбат курдук буолан бардаҕына, икки атахтаах барахсан бу туругуттан тахсар, чэпчиир туһугар араас суол толкуйга түһэр үгэстээх. Түүлүттэн саҕалаан араас биккэ-билгэҕэ итэҕэйимтиэ буолар, ардыгар итэҕэлгэ охтор. Оттон ким эрэ олорор сирин, аатын уларытан, “дьылҕатын-ыйааҕын” “бутуйарга” сорунар.

Холобур, былыр оҕо турбат ыаллара “оҕо абааһытыттан” күрэтэн, төрөөтүн кытта эһээхэйдэрин түннүгүнэн “куоттараллара” эбэтэр “абааһы сиэбэтин” диэн оҕолорун бэрт хобдох, ыыс аатынан ааттыыллара, биитэр биир ааты хас да оҕолоругар биэрэллэрэ уос номоҕо буолан, күн бүгүнүгэр диэри иһиллэр. Оттон билигин аат, салгыы баран эттэххэ, бэл, хас биирдии дорҕоон (!), сыыппара киһи майгытыгар-сигилитигэр эрэ буолбакка, бүтүн дьылҕатыгар, олоҕор дьайар диэн өйдөбүл кытта баар.

Соторутааҕыта дүөгэлэрдиин кэпсэтиигэ “ботуччу сыанаҕа дьоҥҥо аат булан биэрэллэр эбит” диэнтэн сэдиптээн, ааттарын уларытан баран, чахчыта да, олохторо, доруобуйалара тупсубут, уларыйбыт дьон баарын таарыйан ааспыттаахпыт. Арай ол көнүү – этэллэрин курдук, дорҕоон, буукуба дьайыытыттан дуу эбэтэр баара-суоҕа киһи бэйэтин өйүн-санаатын, оҥорон көрөр дьоҕурун күүһүнэн, “көнөбүн, тупсабын” диэн бырагыраамаланыытын түмүгэ дуу буоларын кыайан тобулбатахпыт. Ону ааһан: “Хайата да буолбатах, баара-суоҕа сөп түбэһии! Ол хайдах ааты уларыттах аайы дьылҕа уларыйыай?!” – диэн түмүктээччи кытта баара. Сөп ээ: дьон санаата биир буолбат.

“Хоммут уос хоҥуннаҕына, өрөөбүт уос өһүлүннэҕинэ” буоларын курдук, салгыы баран, хас биирдии кырачаан таптал, хос ааттааҕыттан саҕалаан, сахалыы ааттаныыга, “саха киһитэ буолан баран, сахалыы ааттаах, саатар айар ааттаах (псевдоним) буолуохтааҕар” тиийэн хаалбыппыт. Быыһыгар: “Өбүгэ ситимин, өйөбүлүн, харысхалын быспат туһугар, төһө да арахсыбыт, абарбыт иһин, оҕо айбыт аҕатын аатын, араспаанньатын илдьэ сылдьыахтаах”, – диэн санаа эмиэ иһиллибитэ.

Ол олорон өйдөөбүппүт: арай “ааппын биитэр араспаанньабын уларытабын” да диэн турдахпытына, онтубут сүүрүүтэ-көтүүтэ, сыаната-төлөбүрэ төһө-хачча буолбутун билбэт, быһаарсыбат эбиппит. Үрдүттэн, үлүбээй: “Мачайа, эрэйэ элбэх”, – диэт, сапсыйан кэбиһээччи үгүс чинчилээх.

Ону санаабычча...

Ааты уларытарга ханна тиийэбин?

Ааты эрэ буолбакка, араспаанньаны эбэтэр аҕа аатын да уларытыы барыта – докумуоҥҥа, сокуоҥҥа “ааты уларытыы” (“перемена имени”) диэҥҥэ киирсэр. Судаарыстыбаннай өҥө порталын нөҥүө сайабылыанньалаһан, ааты уларытыы – билиҥҥитэ кыаллыбат. Ол оннугар чугастааҕы, баҕарбыт ЗАГС-кар тиийэн сайабылыанньаны туттарыахха сөп. Булгуччу төрөөбүт улууһуҥ, куоратыҥ киэнигэр диэн буолбатах.

Ирдэнэр докумуоннар

РФ пааспара, төрөөбүтүҥ туһунан сибидиэтэлистибэ, ыал буолуу эбэтэр ыал буола сылдьан баран, арахсыбыт түгэҥҥэ – ыал буолуу уонна арахсыы туһунан сибидиэтэлистибэлэр, оҕолоох дьоҥҥо – оҕолоро төрөөбүт сибидиэтэлистибэлэрэ, кэргэннэрэ суох буолбут дьоҥҥо – өлбүтүн туһунан сибидиэтэлистибэ наада.

Түһээнэ-төлөбүрэ төһөнүй?

Ааты уларытыы иһин түһээн (госпошлина) урут 1600 солк. эбит буоллаҕына, билигин – 5000 солк. Сибидиэтэлистибэлэри хаттаан оҥотторон ыларга, хас докумуон аайы – 500 солк.

Төһө кэминэн быһаараллара

Ааты уларытар туһунан сайабылыанньаны туттарбыт кэннэ ый иһинэн боппуруос быһаарыллыахтаах. Бутуурдаах түгэннэргэ ити болдьох 2-3 ыйга диэри уһуон сөп. Туох быһаарыы ылыллыбытын эһиэхэ биллэрэллэр, аат уларыйар кыахтаах диэтэхтэринэ, эйиэхэ табыгастаах кэмҥэ ыҥыран, докумуону регистрациялыыллар, аатыҥ уларыйбытын туһунан сибидиэтэлистибэни туттараллар. Ону тэҥэ төрөөбүтүҥ туһунан сибидиэтэлистибэни саҥа ааккар уларытан биэриэхтэрэ. Ону тэҥэ, оҕолоруҥ төрөөбүт сибидиэтэлистибэлэригэр, ыал буолуу, арахсыы сибидиэтэлистибэтигэр да уларыйбыт аат киирэрэ ордук. Ону тута быһаартарар көнө.

Аат уларыйдаҕына, ханнык докумуоннар уларыйыахтаахтарый?

Үгүстэри сэҥээрдэр ыйытыы. Ааты уларыппыт туһунан сибидиэтэлистибэ бэриллибит күнүттэн саҕалаан, сокуонунан бигэргэммит чопчу болдьох иһинэн маннык докумуоннары саҥаҕа уларытыллыахтаах:

• РФ пааспара – 90 календарнай күн иһинэн. Мантан хойутаттахха, ыстараап көрүллэр.

• СНИЛС — нүөмэрэ оннунан хаалар, ол эрээри дааннайа саҥардыллар. Ону үлэлиир тэрилтэҥ биитэр Социальнай пуода отделениетын биитэр МФЦ нөҥүө ситиһэҕин.

• Байыаннай билиэт — 14 календарнай күн иһинэн аатыҥ уларыйбытын булгуччу биллэриэхтээххин.

• Кыраныысса таһыгар сылдьар пааспар — 6 ыйтан хойутаппакка уларытаҕын.

• Суоппардыыр быраап уонна (СТС) регистрациялатыы туһунан сибидиэтэлистибэлэри уларытаҕын. Урукку араспаанньаҥ сылдьар бырабаата күүһүн сүтэрэр. Онон уларыппакка эрэ тимир көлөнү ыыта сылдьан тутуллубуттар сэрэтии ыларга уонна ыстараап төлүүргэ тиийэллэр.

• Үлэ киниискэтэ уруккулуу (кумааҕы) буоллаҕына, үлэҥ тэрилтэтигэр тиийэн онтугар араспаанньа, аат уларыйбытын туһунан сибидиэнньэни киллэттэрэҕин. Электроннай көрүҥ киниискэлээхтэргэ – быһа (автоматом) көнөр. ФНС-ка уонна страховка хампаанньатыгар – эмиэ быһа тиийэр.

• Хамсаабат хапытаал докумуоннарын уларытаргын-уларыппаккын бэйэҥ быһаараҕын.  ИНН уонна ОМС уларытыы ирдэммэт.

• Аатыҥ-суолуҥ уларыйбытын баан, УК (ТСЖ), ДьУоХХ өҥөтүн оҥорор тэрилтэлэргэ, үөрэнэр тэрилтэҕэр, ОСАГО полиһын ылбыт тэрилтэҕэр биллэриэх тустааххын.

Пааспары уларытыы

Манна даҕатан эттэххэ, дьахтар ойох тахсан (биитэр эр киһи ойоҕун араспаанньатын ылынан) араспаанньата уларыйдаҕына эбэтэр аатын уларыппыт киһи саҥа пааспары ылыахтаах. Билигин ол бэрт судургутук уонна түргэнник, 5 үлэ күнүн иһинэн быһаарыллар кыахтаах. Судаарыстыбаннай өҥө порталын туһанан дьиэттэн тахсыбакка да олорон, ыйытыкка хоруйдаһыахха, сайабылыанньалаһыахха сөп. Онуоха пааспарга барсар 3,5 × 4,5 хаартыска ирдэнэр. Электроннай көрүҥүнэн сайабылыанньалаһарга холбуу ыытаҕын. Дьиҥнээҕин кэл диэн ыҥырдахтарына атын докумуоннарыҥ оригиналларын (эргэ пааспаргын, байыаннай учуокка турар түгэҥҥэр, онтуҥ докумуонун) кытта илдьэ бараҕын. Оҕолорун саҥа пааспарга килэттэриэн баҕалаахтар оҕо төрөөбүтүн туһунан сибидиэтэлистибэни илдьэ бараллар.

Пааспары уларыттарыы түһээнэ – 300 солк. Төлөө диэн уведомление ИДЬМ сайабылыанньаҕын бэрэбиэркэлээбитин кэннэ Тус кэбиниэккэр кэлэр. 2024 сылтан бэттэх саҥа пааспары ылыахха сөп кэм 90 күҥҥэ диэри уһаата. Ол эрээри төһө кыалларынан эрдэ уларытар ордук.

Оҕо аатын уларытыы

*Сокуоннай сааһын туола илик оҕо аатын уларытарга, бастатан туран, төрөппүттэр (иитэ ылбыттар, попечителлэр) быһаарыныылара уонна сөбүлэҥнэрэ ирдэнэр. Онуоха, төрөппүттэн хайаларын эрэ сөбүлэҥэ суох буоллаҕына, эбии докумуону көрдүүллэр. Холобур, ол – төрөппүт быраабыттан быһыллыбытын кэрэһилиир суут быһаарыыта эбэтэр төрөппүт өлбүтүн туһунан сибидиэтэлистибэ буолуон сөп.

*10 сааһын туолбут оҕо аатын уларытарга оҕо тус бэйэтин сөбүлэҥэ эмиэ наада.

*Ону тэҥэ, 14 сааһын туола илик оҕо аатын  эбэтэр араспаанньатын биир төрөппүт киэнигэр уларытарга Эпиэкэ тэрилтэтин сөбүлэҥэ булгуччулаах.

*14-гэр диэри саастаах оҕоҕо Ааты уларытыы туһунан сибидиэтэлистибэ бэриллибэт, судургутук төрөөбүтүн туһунан сибидиэтэлистибэтигэр уларытыы киирэн биэрэр. Госпошлина кээмэйэ  — 700 солк.

*Ааты уларытарга ирдэнэр докумуон испииһэгэ балаһыанньаттан көрөн араастаһыан сөп. Холобур, пааспары, оҕо төрөөбүтүн, ыал буолуу, арахсыы туһунан сибидиэтэлистибэлэри, 10 сааһын туолбут оҕо сөбүлэҥин таһынан Эпиэкэ тэрилтэтигэр кэлэргэ, төрөппүттэн биирдэрэ кыайан кэлбэт түгэнигэр, оҕотун аата уларыйарыгар сөбүлэнэрин туһунан нотариус бигэргэтиилээх сөбүлэҥин  ыытыахтаах. Эпиэкэ тэрилтэтэ докумуоннары көрөн баран, сөпсөһөрүн биллэрдэҕинэ, онтугун илдьэ ЗАГС-ка, дьэ, сайабылыанньалаах тиийиллэр.

Оҕо араспаанньатын быһаарыы

Саната таарыйа эттэххэ, оҕо араспаанньатын быһаарарга сокуонунан бигэргэммит анал быраабыла баар. Төрөппүттэр иккиэн биир араспаанньалаах түгэннэригэр, оҕолоро кинилэр киэннэринэн барар буолан, судургу. Оттон тус-туһунан араспаанньалаахтар биир талбыттарын киэнин биэрэллэр. Ону таһынан иккиэннэрин араспаанньаны дэпииһинэн арааран суруйуохха сөп: холобур, Иванов-Петров. Аҕа дуу, ийэ дуу киэнэ инники суруллар диэн ирдэбил суох. Сүрүнэ, араспаанньа дэпииһинэн араарыллыбыт икки тылтан элбиэ суохтаах.

*Оҕо төрөөбүт сибидиэтэлистибэтигэр аҕатын аата ийэтин этиитинэн толоруллубут буоллаҕына, ийэтин эрэ араспаанньата суруллар кыахтаах. Оҕо аҕата ким буолара хойутуу бигэргэннэҕинэ, кэлин араспаанньатын уларытыахха сөп.

*Өскөтүн төрөппүттэртэн биирдэрэ төрөппүт быраабыттан быһыллыбыт, дееспособнайа суох эбэтэр оҕону көрүүттэн-харайыыттан куотуна сылдьар түгэнигэр, оҕо аатын уларытарга кини сөбүлэҥэ ирдэммэт. Ол – гражданскай турук аактатын туһунан сокуон 18, 58 уонна 63 ыст. олоҕурар.

Аакка туох көҥүллэммэтэ

Киһи аатын, ыллыҥ да, айан-тутан барбаккын. Холобур, бэйэҕэр ылынар эбэтэр оҕоҕор биэрэр ааккар, араспаанньаҕар уонна аҕа аатыгар даҕаны үлүбээй сиимбэллэри туһаныы бобуллар. Дьэ, ол ханныктарын билсиэҕиҥ:

– сыыппара, буукаба-сыыппара бэлиэтэ, ахсаан аат (числительные), дэпиистэн ураты буукубаҕа киирсибэт бэлиэлэр уонна сиимбэллэр, аббревиатура, маатыры (үөхсүү) тыл, ранганы, дуоһунаһы, титулу ыйар, оҕону күлүүгэ-элэккэ тиэрдэр тыллар. Бобуулаах бэлиэни, тыллары туттан ааттаабыт түгэҥҥэ, ЗАГС регистрациялаабат. Дьон араас буолар эбит: киһи бэркиһиэх, кэлэйиэх, ардыгар киһи сонньуйар аатын толкуйдааччылар баар буолаллар.

*Өйдөө: ыал буолар эбэтэр арахсар кэмҥэ араспаанньаны уларытар буоллахха – атын кэмҥэ ааты уларытыы курдук анал регистрация ирдэммэт, түһээн төлөммөт. Онон уларытар санаа баар буоллаҕына, тустаах кэмигэр тута уларытар ордук. Холобур, дьахтар ыал буоларыгар бэйэтин араспаанньатын илдьэ хаалан баран, ыал буолуу сибидиэтэлистибэтин хайыы үйэ ылан баран, дьэ өйдөнөн, эрин киэнин ыларга быһаарыннаҕына, ааты уларытыы регистрациятын ааһыан, ааты уларытыы госпошлинатын төлүөн наада.

Өйдөөбүппүт курдук, ааты, ордук улахан киһи киэнин уларытыы туох да уустуга суох, судургутук уонна кылгас кэм иһинэн быһаарыллар. Баллайар баһаам үбү эрэйбэт. Сүрүнэ, баҕа эрэ наада.