Ааҕааччы экраны ордорор үйэтигэр кинигэ кыһата хайдах үлэлиэхтээҕий?

Кэпсэтии түһүлгэтэ түстэннэ

Бэҕэһээ, балаҕан ыйын 10 күнүгэр, Арассыыйа норуоттарын төрөөбүт тылларын күннэригэр уонна С.А. Новгородов аатынан «Айар» национальнай кинигэ кыһата тэриллибитэ 100 сылыгар аналлаах «Төрөөбүт тылы уонна култуураны харыстаан: балысхан сайдыылаах үйэҕэ кинигэ кыһаларын миссията» төгүрүк остуол ыытылынна.

Кэпсэтии түһүлгэтэ норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах буолла: Казахстан, Башкортостан, Татарстан Өрөспүүбүлүкэлэрин бэрэстэбиитэллэрэ кытыннылар. Манна даҕатан эттэххэ, сорохтор аныгы технологиялары туһанан, көрсүһүүгэ быһа холбоннулар.

Тэрийээччилэри, ыҥырыылаах ыалдьыттары СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга миниистирин бастакы солбуйааччы Мария Турантаева эҕэрдэлээтэ. Кини «Айар» кинигэ кыһатын 100 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйэ Арассыыйаҕа Норуоттар сомоҕолоһууларын сылыгар, оттон Саха сиригэр Култуура сылыгар сөп түбэспитэ дьоһун суолталааҕын, «Айар» кинигэ кыһата Уһук Илиҥҥэ, ону ааһан Арассыыйаҕа инники күөҥҥэ сылдьарын, аныгы сайдыылаах үйэҕэ аарымалары кытта тэҥҥэ күрэстэһэр кыахтааҕын бэлиэтээтэ. Итиэннэ эҕэрдэтин В.Н. Протодьяконов «Омук күүһэ – өйүгэр, өйүн күүһэ – тылыгар» диэн этиитинэн түмүктээтэ.    

Төгүрүк остуол бочуоттаах ыалдьытынан Арассыыйа Кинигэ таһаарааччыларын ассоциациятын бэрэсидьиэнэ, Арассыыйатааҕы кинигэ сойууһун бырабылыанньатын чилиэнэ, Доҕордоһуу уордьанын кавалера Константин Чеченев буолла. Кини Саха сиригэр ахсыс сырыыта эбит. «Айар» кинигэ кыһатын үбүлүөйүнэн эҕэрдэлээн туран, дойду үрдүнэн бэчээт эйгэтэ уустук балаһыанньалааҕын, чуолаан Арассыыйа норуоттарын тылларынан тахсар кинигэ уонна брошюра ахсаана сыл аайы аҕыйыы, тираж түһэ турарын баар чахчыларга олоҕуран кэпсээтэ. Ол туһунан «Киин куорат» аныгыскы сырыыга сиһилии суруйуоҕа.

Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин айар үлэһиттэрин дэлэгээссийэтин салайааччыта, Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата Алибек Аскаров кэпсээбитинэн, кинилэргэ төрөөбүт тылынан тахсар кинигэлэр 19 уобалас бары бибилэтиэкэлэринэн тарҕаналлар, судаарыстыба сыл аайы куонкурус биллэрэр, ол түмүгүнэн кинигэлэр күн сирин көрөллөр эбит.

Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин кинигэтин кыһатын генеральнай дириэктэрин солбуйааччы Ильдар Хуснутдинов тыл хамыыһыйата үлэлиирин, бибилэтиэкэлэр пуондаларын саҥардыы тиһигин быспакка ыытылларын, оҕо литературатыгар ураты болҕомто уурулларын, «Лучшее детям» бырайыактара кэскиллээҕин, ханна да суох хатыламмат таһаарыылар ааҕааччы биһирэбилин ылалларын, дидактическай матырыйааллар элбии туралларын, үөрэх кинигэлэрин татаар тылынан тылбаастаан таһааралларын сэһэргээтэ.

Башкортостаҥҥа үлэ эмиэ сүнньүнэн бу хайысханан барарын Зайнаб Биишева аатынан «Китап» кинигэ кыһатын дириэктэрэ Эльмира Хайритдинова дакылаатыттан иһиттибит. Кини оҕо литературатыгар ордук улахан болҕомто уурулларын, маныаха аудио бырайыактары, холобур, төрөөбүт тылларынан биһик ырыалардаах кинигэлэри, норуот остуоруйалардаах дьэрэкээн кинигэлэри хото таһааралларын сырдатта.

Манна даҕатан эттэххэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр судаарыстыбаннай уонна дьиҥ таһымнаах тыллары сайыннарарга уонна чөл хаалларар соруктаах тиһиктээх үлэ ыытыллар, онуоха анал хамыыһыйалар бааллар, араас бырайыактар олоххо киирэллэр.

«Айар» кинигэ кыһатын солбуллубат салайааччыта Август Егоров кэпсээбитинэн, хампаанньа күн бүгүн кинигэ бэчээттииринэн эрэ муҥурдаммат, хайысхатын кэҥэтэн, остуол оонньууларын, оонньуурдары, бэлэх буолар оҥоһуктары, үөрэх кинигэлэрин, бэл диэтэр, кэнники кэмҥэ сахалыы оһуордаах-мандардаах таҥаһы-сабы оҥорон таһаарар. Онно «ЛитАйар» мобильнай сыһыарыы, электроннай уонна аудио кинигэлэр, о.д.а. бырайыактар эбиллэллэр. Чахчы, аҕыйах ахсааннаах нэһилиэнньэлээх өрөспүүбүлүкэ холугар сүдү улахан үлэ ыытыллара саарбахтаммат.

Төрүт култуурабытын, ийэ тылбытын, сурукпутун-бичикпитин тарҕатар үрдүк аналлаах «Айар» кинигэ кыһата 100 сыл устата сүҥкэн суолталаах үлэни ыытан кэллэ, хас да көлүөнэ ааҕааччыны иитэн таһаарда.

Бастакы миэстэ – фэнтези, иккис миэстэ – детектив, үһүс миэстэ – нон-фикшн

Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин Медиа киинин сүрүннүүр бибилэтиэкэрэ, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ преподавателэ Максим Эверстов ыччат тугу сөбүлээн ааҕарын сырдатта. Кини ордук биһирэнэр жанрдары ааттаата: бастакы миэстэ – фэнтези, иккис миэстэ – детектив, үһүс миэстэ – нон-фикшн. Максим Сергеевич кинигэ кыһалара угуйукка блогердары кытыаралларыгар, социальнай ситимнэргэ туох тренд буола турарын киэҥник үөрэтэн, үлэлэригэр хото туһаналларыгар сүбэлээтэ.    

Уопсастыбанньык, Сахалыы Бикипиэдьийэни төрүттээччи Николай Павлов-Халан этэринэн, билиҥҥи ааҕааччы 43%-на "экраҥҥа олорор", оттон ыччат сурутуунан үлэлиир сервистэри ордорор. Кини «Айар» кинигэ кыһатыгар сүбэ-соргу быһыытынан хас даҕаны этиилээх. Бастатан туран, сыаналаах, кыраһыабай кинигэлэри (аныгы кэм ааҕааччыта кинигэ таһыгар болҕомтотун уурарын учуоттаан) таһаарыах тустаахпыт. Аны туран, кинигэни үс көрүҥүнэн (кумааҕы, электроннай, аудио) тэҥҥэ таһаарыы сэҥээриини ылыан сөп. Халан этэринэн, диаспоралары кытта үлэ кэскиллээх буолар чинчилээх. «ЛитАйар» мобильнай сыһыарыы сурутааччытын ахсаанын элбэтэргэ күүскэ турунуохха наада (күн бүгүн 100-тэн эрэ тахса ааҕааччы туһанар). Ааҕааччы бэйэтигэр барыстаах өттүн көрөр, ону учуоттуур ордук.

Түмүк оннугар

Бүгүн, балаҕан ыйын 11 күнүгэр,  Ю.А. Гагарин аатынан култуура уонна аныгы искусство киинигэр «Айар» кинигэ кыһатын 100 сылыгар аналлаах дьоро тэрээһин ыытыллар. Бу киэһэ «Саха кинигэтин үйэлээх суола» диэн сэдэх, биллэр кинигэлэр быыстапкалара, араас күрэхтэр муҥутуур кыайыылаахтара буолбут кинигэлэри көрдөрүү, чэпчэтиилээх атыы тэриллиэҕэ.