Аҕам алааһа

Бииргэ төрөөбүт эдьиийдии-балыстыы Октябрина, Вера, Капитолина Петровналар өбүгэлэрэ олохсуйан ааспыт Харан Табы диэн алаастарыгар томточчу дьэдьэннээх туос ыаҕыйаларын тутан түспүт хаартыскаларын көрөн, «Киин куорат» төлөпүөнүнэн сибээскэ тахсан, дьоҥҥо-сэргэҕэ холобур эрэ буолуох үгэскэ тохтоон ааста.

Октябрина Максимова, Дьокуускай куорат олохтооҕо:

– Уоппускабар, оҕом сайыҥҥы сынньалаҥар дойдубар Тааттаҕа дьаарбайыы – биһиги дьиэ кэргэммитигэр үтүө үгэс. Бииргэ төрөөбүт балтыларбыныын төрөөбүт дойдубутугар өбүгэлэрбит алаастарын салгынынан дуоһуйа тыынан, оҕо саас дьоллоох кэмигэр сүүрбүт-көппүт кырдалларбытын көрөн,  үөрэн, кыратык сонньуйан да ыллыбыт. Алааспыт дьэдьэн сытынан дыргыйа көрсүбүтэ сүрэх ортотунан киирэн, оҕо сааспыт умнуллубат өйдөбүллэрин уһугуннарда!

Биһиги аҕабыт Петр Гаврильевич Марков 1936 сыллаахха от ыйын 11 күнүгэр Таатта  оройуонугар Игидэй нэһилиэгэр дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Баара буоллар быйыл 90 сааһын туолуох этэ. Кини кыра эрдэҕиттэн тулаайах улааппыт буолан, айылҕаны кытта ыкса ситимнээх эбит. Сэттэ кылаастаах да буоллар, билиигэ, кэрэҕэ тардыһыытын күүһүнэн учуутал үрдүк аатын сүкпүтэ. Биэнсийэҕэ тахсыар диэри өр сылларга черчение, үлэ, уруһуй учууталынан үлэлээбитэ. Бэйэтэ мас ууһа буолан, элбэх оҕону уус абылаҥар уһуйбута. Үөрэппит-такайбыт үөрэнээччилэрэ билигин биллэр-көстөр норуот маастардара буолан таҕыстылар. Ол курдук, элбэхтэн аҕыйаҕы холобурдаатахха, норуот маастардара Афанасий Лопатин, Алексей Харайданов уо.д.а. маһы хаамтарар биллэр уустар. Аҕабыт итини таһынан музыкальнай инструмены оҥорбут бастакы маастардартан биирдэстэрэ. Кырыымпа оҥорор этэ. Билиҥҥи уустар кини оҥоһуктарын үтүгүннэрэн саха кырыымпатын уһун үйэлииллэриттэн биһиги, оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ, киэн тутта истэбит.

Ийэбит кыра эрдэхпитинэ олохтон туораабыт буолан, сыры-сыллата сэттэ оҕотун аҕабыт соҕотоҕун улаатыннарбыта, идэлээх дьон буолан тахсарбытыгар олук уурбута. Бу Харан Табы алааспытыгар аҕабытын батыһа сылдьан сир астаан, моой оттоон, оҕо сааспыт биир саамай умнуллубат кэмнэрин атаарарбыт. От охсуутун, мунньууну эппитинэн-хааммытынан билэ улааппыт, үлэни кыыс-уол диэн арахсыбакка толорбут дьоммут. Оттуу сылдьан аҕабыт өрүү «Күөрэгэй» диэн ырыаны ыллыыр идэлээҕэ. Оҕо саас биир ахтылҕана буолан, биһиги эмиэ, муһуннарбыт эрэ, толооҥҥо ыллыыр идэлээхпит. Ол курдук, «Амсат эрэ дьэдьэҥҥиттэн» уонна оттон бу алааспытыгар «Аҕам алааһа» ырыалар хайаан да дьиэрэйэллэр. 

Төрөөбүт нэһилиэкпитигэр орто балтым Вера Петровна Лопатина олорор буолан, манна сүрэхтиин-быардыын курдары тардыһан, сайын аайы кэлэбит.

Быйыл даҕаны өбүгэбит алааһа дьэдьэнин сытынан дыргыйа көрүстэ. Ыаҕайаларбытын дьэдьэнинэн томточчу маанылатан, олус диэн дуоһуйан-астынан дьиэлээтибит. Дойдубутугар кэллэрбит эрэ төрөппүттэриҥ илэ көстөллөр, остуолбут тула сибиэһэй дьэдьэннээх сүөгэй мотуйа олорорбут бу баарга дылы. Оттон бу куруук туттар мааны ыаҕыйаларбыт балтыбытыгар ыскаабын үрдүгэр кэчигирэччи ууруллан, аныгыскы сайыны кэтэһэрдии, дьэдьэн сытынан дыргыйан тураллар. Кыһынын кытта сыта баар буолар.

Оҕолорбутугар, сиэннэрбитигэр өрүү эбэлэрин, эһэлэрин туһунан кэпсиибит. Өбүгэбит алааһын бары билэллэр. Сир астыыллар, оттоһоллор. Онон билигин бэйэбит эбэ, эһэ дьон оҕолорбут, сиэннэрбит эбэлэрин, эһэлэрин ааттарын ааттата туралларыттан сэмэйдик үөрэбит.

Ийэбит, аҕабыт ааттарыгар махтанабыт, сүгүрүйэбит.