2030 сылга диэри — 7 тыһ. тахса эбии миэстэни

Дьокуускай куорат балысханнык улаатар, нэһилиэнньэтэ күн-түүн хаҥыыр. Биир өттүнэн, бу үчүгэй, ол эрээри социальнай инфраструктураҕа улахан ноҕурууска буолар. Күн бүгүн киин куорат оскуолаларыгар 57 тыһыынча кэриҥэ оҕо үөрэнэр. Оскуолалар икки бүк кэриэтэ туолан олороллор, чуолаан куорат киинигэр быһыы-майгы ордук сытыытык турар – кылааска 35-40 оҕо үөрэнэргэ күһэллэр. Дьэ, ол иһин Олохтоох дьаһалта инфраструктураҕа үбү хомуйууну киллэрэри көҕүлээбитин бу иннинээҕи нүөмэрбитигэр суруйан турабыт.  

• Саамай элбэх эбийиэк 111, 112 кыбартаалларга тутуллуоҕа. 

• ФТЛ хаһан дьиэлэниэй?

• «Саталга» оскуола тутуллуо дуо?

• Ханнык саҥа оскуолалар, салҕааһыннар баар буолуохтарай?

• 1000-лыы миэстэлээх оскуолалар ханна дьэндэйиэхтэрэй?

Аҕыйах хонуктааҕыта куорат баһылыгын солбуйааччы Антон Алексеенко Үөрэх управлениета тэрийбит куорат төрөппүттэрин уопсай мунньаҕар кыттыыны ылла. Кини Дьокуускайга социальнай инфраструктураны сайыннарыыга туох үлэ ыытылларын, уһуйааҥҥа, оскуолаҕа миэстэ тиийбэт кыһалҕатын быһаарар биир суолу тобулбуттарын кэпсээтэ.

Куорат баһылыгын солбуйааччы иһитиннэрбитинэн, кэнники 5 сылга хаһааҥҥытааҕар да элбэх социальнай суолталаах тутуу – 14 үөрэх тэрилтэтигэр саҥа эбийиэк (оскуолалар, салҕааһыннар) үлэҕэ киирбит. Ити – 4500 эбии миэстэ. Дьокуускай куорат маастар-былаанын олоххо киллэрии чэрчитинэн уһун кэмнээх бырайыактарынан саҥа оскуолалары тутуу салҕаныаҕа. Былааҥҥа 11 эбийиэк турар, ол иһигэр 1000-лыы миэстэлээх бөдөҥ оскуолалар. 2030 сылга диэри биир улахан сорук – 7 тыһыынчаттан тахса эбии миэстэни таһаарыы.  

– Нуорма-быраап аакталарыгар, сири туһаныы, дьиэни-уоту тутуу быраабылаларыгар инфраструктураҕа үбү хомуйууну киллэрдэхпитинэ, биирдиилээн тутууну ыытааччылары кытта бииргэ үлэлиэхпит диэн сабаҕалыыбыт. Ол эбэтэр тутааччы көҥүл ыларыгар тустаах түөлбэҕэ социальнай инфраструктура сайдарыгар үп өттүнэн кыттыахтаах. Холобур, тутааччы 10 тыһ. кв. миэтэрэ иэннээх дьиэни дьэндэтэн таһаарар былааннаах буоллаҕына, хас кв. миэтэрэ аайы куорат бүддьүөтүгэр усунуос төлүөхтээх. Ол харчы оскуолаҕа салҕааһын биитэр саҥа оскуоланы тутарга, бырайыактааһын үлэтин ыытарга, инженернэй ситими киллэрэргэ, о.д.а. туһаҕа тахсыаҕа. Быһа холоон ороскуот үс гыммыт биирин – тутааччыга, уоннааҕыта  бүддьүөккэ сүктэриллиэҕэ, – диэн кэпсээтэ Антон Алексеенко.

Сэтинньи бүтүүтэ буолуохтаах Дьокуускай куорат Дууматын сессиятыгар Олохтоох дьаһалта инфраструктураҕа үбү хомуйуу боппуруоһун киллэриэхтээх. Куорат баһылыгын солбуйааччы иһитиннэрбитинэн, суот-учуот үлэтэ номнуо ыытыллыбыт, атын куораттар уопуттарын үөрэппиттэр, бааннары, тутааччылары кытта кэпсэтии барбыт.

Салгыы куорат баһылыгын солбуйааччы төрөппүттэр ыйытыыларыгар хоруйдаата. Манна мунньах кыттааччылара ордук «сэргэхсийдилэр».

20-с оскуола төрөппүттэрэ салҕааһын тутулларын туруорсаллар. Сайсарыга үгүс саҥа дьиэ үлэҕэ киирдэ (тутулла да турар элбэх). Бу оскуола утары, уулусса нөҥүө (урут коррекционнай оскуола турбута – Аапт.) 360 миэстэлээх саҥа оскуола тутуллара номнуо быһаарыллыбыт, федеральнай бүддьүөттэн үп көрүллүөхтээх эбит. «Саҥа үөрэх тэрилтэтэ буолар дуу, 20-с оскуола эбии дьиэтэ буолар дуу, ону кыайан этэр кыаҕым суох», – диэтэ Алексеенко.

Тулагы да хаалсыбат. Кытыы нэһилиэк оскуолатын ноҕурууската Губинскай уокуруктан итэҕэһэ суох. Нэһилиэнньэтэ элбии турар, элбэх оҕолоох ыал үгүс.

– Хомойуох иһин, бу иннинэ Тулагы оскуолатыгар салҕааһын тутар кыаллыбатаҕа. Ол эрээри миэстэ тиийбэт кыһалҕата сытыытык турар. Уһун кэмнээх былааҥҥа баар. Итиннэ инфраструктураҕа үбү хомуйуу көмөлөһүөн сөп, – диэн бэлиэтээтэ баһылык солбуйааччыта.

Пирогов уулуссатыгар 4 №-дээх коррекционнай оскуола тутуута элбэх төрөппүтү долгутар. Санатан эттэххэ, бастаан утаа эбийиэк 2024 сылга киириэхтээх диэн этэ. 

– Өрөспүүбүлүкэ салалтата тутуу түргэнник барарыгар эмиэ интэриэстээх. Хомойуох иһин, бу иннинэ концессионнай сөбүлэҥ өттүгэр кыра уустуктар бааллара. Билигин, мин билэрбинэн, сүрүн боппуруостар быһаарыллан тураллар. Эһиил сыл бүтүөр диэри тутуу түмүктэниэ диэн эрэнэбит, – диэтэ Антон Анатольевич.

Төрөппүттэр 2-с №-дээх оскуолаҕа алын сүһүөх кылаастарга туспа куорпуһу туруорсаллар. Куорат килбэйэр киинигэр турар оскуола ноҕурууската, чахчы, олус улахан. Алексеенко иһитиннэрбитинэн, быйыл онно эбии сир учаастагын оҥорорго улахан үлэ ыытыллыбыт.

– Тута этэбин: оскуолаҕа салҕааһын тутуу орто кэмнээх былааҥҥа суох. Арай инфраструктураҕа үбү хомуйуу киирдэҕинэ, көмөлөһүөн сөп, – диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

Сири-уоту кэлим сайыннарыы (КРТ) – куорат сайдыытыгар, куораты тутуу политикатыгар сүрүн хайысха. Антон Алексеенко этэринэн, КРТ чэрчитинэн социальнай инфраструктураҕа эбээһинэһи сүгэргэ бэлэм тутааччылар, инвестордар кэлэллэр. Холобур, Кыайыы пааркатын эргин саҥа дьиэлэр дьэндэйэллэр, онно тутааччы бэйэтин суотугар үөрэх тэрилтэтин тутарга бэлэм. «Куораты тутуу бырайыактааһыныгар норматив диэн баар. Онно олоҕуран бөдөҥ эбийиэктэри тутабыт», – диэн эбэн эттэ Алексеенко.

Мантан салгыы куорат баһылыгын солбуйааччы Антон Алексеенко чопчу ыйытыыларга хоруйдарын бэчээттиибит.

– 23-с оскуолаҕа салҕааһын тутуллуон сөп дуо?

– Бу оскуолаҕа быысаһа сытар сирэ суох, арай футбол хонуута эрэ баар. Манна биир эрэ суол баар. Холобур, Марха 1-кы оскуолатыгар спорт былаһаакката турбут сиригэр салҕааһын тутуллубута. 26-с оскуолаҕа эмиэ. Саҥа салҕааһын иһигэр спорт саалалаах буолар, онон эбии миэстэ таһаарар туһугар уулуссаҕа турар былаһаакканы сиэртибэлиэххэ сөп буолуо. Итинник түгэннэргэ инженернэй ситими киллэрэргэ, эбийиэги бырайыактыырга инфраструктураҕа үбү хомуйуу көмө буолуон сөп.

– 11-с оскуоланы көтүрбүттэрэ эрээри, тугу да тута иликтэр. Очиченко уонна Субуруускай уулуссалар оройуоннарыгар туох былаан баарый?

– Кэлэр өттүгэр уһун уонна орто кэмнээх былааҥҥа 11-с №-дээх оскуоланы тутуу баар. Ол барыта, төһө кыалларынан, тутуу ыытыллыан сөптөөх сирдэригэр былааннаммыта.

Очиченко уулуссатыгар оскуола тутуута былааҥҥа суох. Онтон чугас Новопортовской оройуонугар 990 миэстэлээх оскуола тутуллара былааннанар. «Ленские высоты» саҥа түөлбэҕэ икки оскуола баар буолуоҕа, 1100 миэстэлээх. 

– Марха 2-с №-дээх оскуолатыгар салҕааһын тутуллуо дуо?

Манна үөрэх управлениетын начаалынньыга Мария Петрова хоруйдаата: «Билиҥҥи туругунан бу оскуола оҕотун ахсаана наһаа элбэҕэ суох, онон боппуруос сытыытык турбат. Арай өрөмүөн  боппуруоһа быһаарыллыан наада».

– 21-с оскуолаҕа салҕааһын тутуллуо дуо?

– Губинскай уокурук – чахчы, «төбө ыарыыта» диэххэ сөп. Бу түөлбэҕэ элбэх дьиэ тутуллан киирэр. Манна эбии үөрэх миэстэлэрин таһаарар сорук күүскэ турар. 21-с оскуола сирэ-уота улахана суох, онно салҕааһын тутарга сир учаастактарын ылар үлэни ыытыахха наада. Холобур, корпоративнай гаражтар бааллар. Эбиитин магистральнай инженернэй ситими үөрэх тэрилтэтин территориятыттан таһаарыллыахтаах. Эбии үбү буллахпытына, сирин-уотун бэлэмнээтэхпитинэ, салҕааһын тутуллуон сөп.

Глобальнай үөрэхтээһин киинин туһунан эттэххэ, билигин бырайыак докумуоннарын бэлэмнии, оҥоро сылдьабыт. Архитектура, куораты тутуу чааһыгар сөбүлэһии ыларбыт хаалла. Сирэ-уота наһаа киэҥэ суох, ол да буоллар кырата 210 эбии миэстэни таһаарыахпытын сөп.

– «Саталга» оскуола хаһан тутуллуой?

– Уһун кэмнээх кэлим былаанынан (ДКП, долгосрочный комплексный план), судургутук эттэххэ, маастар-былаанынан ити эргин бастакынан «Севернай» кыбартаалга үөрэх тэрилтэтэ тутуллуохтаах. Оҕо уһуйаанын тутуу номнуо саҕаламмыта. Онно быысаһа турар сиргэ салгыы оскуола баар буолуоҕа.

«Сатал» туһунан эттэххэ, билигин итиннэ сири-уоту туһаныы, дьиэни тутуу быраабылаларыгар үлэлэһэбит.

– Новопортовской оройуоҥҥа оскуолалар бары туолан олороллор. Гагарин уокуругар элбэх оҕолоох ыал элбэх. 24-с уонна 30-с оскуолаларга салҕааһын тутуллуо дуо?

– Ити эргин (Кузьмин уулуссатыгар, чопчу аадырыһын эппэтэ – Аапт.) 990 миэстэлээх оскуола тутуллуохтаах. Онно эргиччи хаарбах туруктаах дьиэлэр тураллар. Көһөрүүгэ уонна сирин-уотун бэлэмнээһиҥҥэ инфраструктура сайдыытыгар хомуллубут үп ыытыллыаҕа.

– 9-с оскуола туһунан туох диэн быһаардыгыт? Өрөмүөн буолар дуу, саҥа оскуола тутуллар дуу?

– Бөҕөргөтөр, чөлүгэр түһэрэр үлэни ыытыахпыт. Оскуола оннугар хаалыаҕа.

– Халтурин уулуссатыгар оскуола тутуллуо дуо?

– Орто кэмнээх былааҥҥа суох.

– 18-с оскуолаҕа салҕааһын тутуллуо дуо?

– Ити оройуоҥҥа, 111, 112 кыбартаалларга Сири-уоту кэлим сайыннарыы (КРТ) чэрчитинэн бөдөҥ эбийиэк тутуллара былааннанар. Онон хас да үөрэх тэрилтэтин эбийиэгэ, ол иһигэр 2030 сылга диэри 990 миэстэлээх оскуола тутуллуохтара.

– ФТЛ хаһан саҥа дьиэлэниэй?

– Билигин бырайыактааһын үлэтэ ыытыллар. 2027 сыл бүтүөр диэри кырата 550 миэстэлээх саҥа куорпус былааннанар.

– 17-с кыбартаалга оскуола, спорт саалата хаһан тутуллуой?

– «Спортивнай» дьоҕус түөлбэҕэ, Жорницкай уулуссатыгар быйыл оҕо уһуйаанын дьиэтэ тутуллан бүтэр. Эмиэ быйыл Якутскай уулуссаҕа спорт саалатын тутуута түмүктэнэр. «Спортивнай» түөлбэҕэ Сири-уоту кэлим сайыннарыы чэрчитинэн 1100 миэстэлээх оскуола тутуута былааннаммыта.

– Бүлүүлүүр суолга элбэх дьиэ тутулла турар. Ити эргин туох былаан баарый?

– Бүлүүлүүр суол, 4 км оҕо уһуйаана тутуллара былааннаммыта. Ол утары оскуола тутар кыах көрдүүбүт. Быһа холоон ол диэки ФТЛ тутуллара былааннанар. Биллэн турар, ити саҥа оройуоҥҥа ноҕурууска улахан буолара күүтүллэр. Ити хайысхаҕа үлэ ыытыллар.

***

Олохтоох дьаһалта ити курдук араас суолу тобулан, бүддьүөт араас таһымын  – национальнай бырайыактар чэрчилэринэн федеральнай бүддьүөтү, өрөспүүбүлүкэ, олохтоох бүддьүөтү кытыаран, араас мэхэньиисимнэри туһанан – концессиялары, судаарыстыба-чааһынай партнерство көмөтүнэн социальнай инфраструктураны сайыннарар үлэни ыытар. Ол эрээри нэһилиэнньэтэ күн-түүн хаҥыы турар куоракка оскуола тиийбэт кыһалҕата уҕараабат. Арай инфраструктураҕа үбү хомуйуу хамсааһын таһаарыах кэриҥнээх. 

Хаартыскалар: Ааптар түһэриилэрэ